دانشگاه آزاد اسلامي
واحد رشت
دانشکده علوم انساني
گروه آموزشي جغرافياي طبيعي
پاياننامه تحصيلي جهت اخذ درجه کارشناسي ارشد رشته: جغرافيا طبيعي گرايش: ژئومورفولوژي در برنامه ريزي محيطي

عنوان:
کاربرد مطالعات ژئومورفولوژي ساحلي در برنامه ريزي محيطي
مطالعه موردي (رامسر تا تنکابن)
استاد راهنما:
سرکار خانم دکتر طاهره صبوري
نگارش:
اعظم نيازي
تابستان 1393
باسمه تعالي
صورتجلسه دفاع
با تأييدات خداوند متعال جلسة دفاع از پاياننامه کارشناسي ارشد آقاي /خانم در رشتة

تحت عنوان:
با حضور استاد راهنما، استاد (استادان) مشاور و هيأت داوران در دانشگاه آزاد اسلامي- واحد رشت در تاريخ تشکيل گرديد.
در اين جلسه، پاياننامه با موفقيت مورد دفاع قرار گرفت.
نامبرده نمرة با امتياز
( بدون احتساب نمره مقاله ) دريافت نمود.
استاد راهنما: دکتر
استاد (استادان مشاور):
1. دکتر
2.
3.
هيأت داوران:
1. دکتر
2.
3.
مدير گروه يا رئيس تحصيلات تکميلي واحد:
معاون پژوهشي و فناوري دانشگاه آزاد اسلامي- واحد رشت
بسمه تعالي
“تعهد نامه اصالت رساله يا پايان نامه”
اينجانب. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . دانش آموخته مقطع کارشناسي ارشد ناپيوسته/ دکتري حرفه اي/ دکتري تخصصي در رشته. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . که در تاريخ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . از پايان نامه/ رساله خود
تحت عنوان:. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
با کسب نمره. . . . . . . . . . . . و درجه. . . . . . . . . . . . . . . . . . دفاع نموده ام، بدينوسيله متعهد مي شوم:
1)اين پايان نامه/ رساله حاصل تحقيق و پژوهش انجام شده توسط اينجانب بوده و در مواردي که دستاوردهاي علمي و پژوهشي ديگران( اعم از پايان نامه، کتاب، مقاله و. . . . ) استفاده نموده ام، مطابق ضوابط و رويه موجود، نام منبع مورد استفاده و ساير مشخصات آن در فهرست مربوطه ذکر و درج کرده ام.
2)اين پايان نامه/ رساله قبلا براي دريافت هيچ مدرک تحصيلي (هم سطح، پايين تر يا بالاتر) در ساير دانشگاه ها و موسسات آموزش عالي ارائه نشده است.
3) چنانچه بعد از فراغت تحصيل، قصد استفاده و هرگونه بهره برداري اعم از چاپ کتاب، ثبت اختراع و. . . از اين پايان نامه داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشي واحد مجوزهاي مربوطه را اخذ نمايم.
4)چنانچه در هر مقطعي زماني خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشي از آن را مي پذيرم و واحد دانشگاهي مجاز است با اينجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصيلي ام هيچگونه ادعايي نخواهم داشت. /

نام و نام خانوادگي
تاريخ و امضاء
نشاني:رشت-فلکه گاز-کيلومتر3 جاده لاکان-پل طالشان-مجتمع آموزشي امام خميني (ره) صندوق پستي 3516-41335 تلفن: 4223308 و 4-4222153
تقدير و تشکر
سپاسگزاري
وظيفه خود مي دانم از کليه کساني که مرا در اين پژوهش ياري نموده اند، تشکر و قدرداني نمايم. بويژه؛
سرکار خانم دکتر طاهره صبوري، استاد راهنماي عزيز که در طول اين مدت زحمات زيادي برايم کشيدند و همواره از راهنمايي ايشان بهره مند شدم سپاسگزارم.
از استاد داور محترم جناب آقاي دکتر بهمن رمضاني واستاد داور محترم جناب آقاي دکتر محمد رضا افشاري آزاد که در طي دوره تحصيل و جمع آوري اين پايان نامه به دليل ياريها و راهنماييهاي بي چشمداشتشان که بسياري از سختيها را برايم آسانتر نمودند، سپاسگذارم.
تقديم به:
پدر و مادر گراميم و از دختر گلم مهتاب
کمال تشکر و قدرداني را مي کنم.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکيده1
مقدمه2
فصل اول: کليات
1-1-بيان مسئله5
1-2- پرسش اصلي تحقيق(مسائله تحقيق)5
1-3- اهداف تحقيق5
1-4-فرضيه6
1-5-محدوديتهاي تحقيق6
فصل دوم مرورمنابع/ادبيات تحقيق/پيشينه تحقيق
2-1-ژئومورفولوژي8
2-2-قلمرو ژئومورفولوژي8
2-3-انواع ژئومورفولوژي8
2-3-1-ژئومورفولوژي ساختماني8
2-3-2-ژئومورفولوژي فرسايشي9
2-4-ژئومورفولوژي ساحلي9
2-4-1-زمينه‌هاي مطالعاتي ژئومورفولوژي ساحلي را مي‌توان به‌صورت زير برشمرد9
2-4-2-طبقه بندي لندفرم ها10
2-4-2-?- فرآيندهاي دامنه اي10
2-4-2-2- فرآيندهاي جرياني (سيال)11
2-4-2- ?- فرآيندهاي بادي11
2-4-2-4-فرآيندهاي ساختاري11
2-4-2-?-فرآيندهاي دريايي12
2-4-3-فرايندهاي موثر در شکل گيري سواحل12
2-5-تعريف ساحل13
2-5-1-اکولوژي ساحل14
2-5-1-1-آب هاي ساحلي(Costal Water)15
2-5-1-2-نوار ساحلي (Shore Line)15
2-5-2-انواع سواحل17
2-5-3-عوامل مؤثر در پيدايش انواع ساحل عبارتند از:18
2-5-4-طبقه‌بندي‌ انواع‌ سواحل18
2-5-4-1-طبقه‌بندي زوس‌ (Suess)20
2-5-4-2-طبقه‌بندي جانسون‌ (Johnson 1919)21
2-5-4-3-طبقه‌بندي کوتون‌ (Cotton 1952)22
2-5-4-4-طبقه‌بندي شپارد (Shepard 1973)23
2-5-4-5-طبقه‌بندي والنتين‌ (Valentin 1952)24
2-5-4-6-طبقه‌بندي تکتونيکي اينمن و نورستروم25
2-5-4-7-طبقه‌بندي ژئومرفولوژيکي اينمن‌ و نورستروم26
2-6-فرايندهاي ساحلي28
2-6-1- جريان گردابي: (Rip curents)28
2-6-2- جريان ناشي از امواج: (Wave -generated curents)29
2-6-3-جريان جزر و مدي: (Tidal curents)29
2-6-4-جريان اقيانوسي(Ocean curents)29
2-6-5-جريان ناشي از وزش باد: (Wind-generated curents)29
2-6-6-جريان رودخانه‌اي: (Fluvial curents)29
2-6-7-اختلاف چگالي(Density curents )29
2-7-سيماي ساحل29
2-8-برنامه ريزي30
2-8-1-مزاياي برنامه ريزي30
2-8-2-عناصر کليدي برنامه ريزي31
2-8-3-دلايل ضرورت برنامه ريزي31
2-8-4-انواع برنامه ريزي31
2-8-4-1-انواع برنامه ريزي از نظر مدت اجرا31
2-8-4-2- از نظر مکاني(کلان، بخشي، منطقه اي)33
2-9 اقليم37
2-9-1- انحراف معيار بارندگي حوضه37
2-9-2- ضريب تغييرات (Coeddicient of Variation)37
2-9-3- بارندگي ماهيانه37
2-9-4- فرسايندگي باران در محدوده مورد مطالعه38
2-9-5- درجه حرارت38
2-9-6- رژيم حرارتي38
2-9-7- رژيم فصلي دما در محدوده مورد مطالعه38
2-9-7-1- گراديان حرارتي حوضه38
2-10-پيشينه تحقيق در ايران39
فصل سوم روش اجراي تحقيق/ مواد و روش ها
3-1-مقدمه44
3-2-داده ها44
3-3-روش کار44
3-3-1روشهاي کتابخانه اي44
3-3-2-روش ميداني45
3-4-موقعيت جغرافيايي و شناخت اجمالي از45
فصل چهارم تجزيه و تحليل داده ها و يافته هاي تحقيق
4-1-اقليم شناسي49
4-1-1- ايستگاه مورد استفاده در اين تحقيق49
4-2- طبقه بندي اقليمي50
4-2-1- روش دمارتن اصلاح شده51
4-2-2-روش کوپن51
4-3-بررسي عناصر اقليمي منطقه مورد مطالعه51
4-3-1-بارش52
4-4-دما54
4-4-1-ميانگين سالانه و ماهانه در جه حرارت55
4-4-2-حداقل و حداکثر دماي ماهانه56
4-4-3-متوسط ماهانه تعداد روزهاي يخبندان57
4-4-4-متوسط ماهانه رطوبت نسبي ايستگاه سينوپتيک منطقه مورد مطالعه58
4-4-5-ساعات آفتابي59
4-4-6-طبقه بندي اقليمي منطقه60
4-4-6-1-طبقه بندي ژنتيک60
4-4-6-2-طبقه بندي تجربي60
4-4-7-طبقه بندي اقليمي به روش ايوانف60
4-4-8-اقليم بر اساس طبقه بندي62
4-4-8-1-طبقه بندي اقليمي به کمک نموگرام دومارتن63
4-4-8-2-طبقه بندي اقليمي به کمک نموگرام آمبرژه64
4-5-زمين شناسي رامسر-تنکابن67
4-5-1- عناصر ساختاري حوضه68
4-5-2- درزه ها68
4-5-3- گسل ها منطقه68
4-5- 4- چينه شناسي رامسر تا تنکابن و بررسي وضعيت پايداري سازندها و خصوصات ژئوتکنيک.68
4-5-4-1- کمپلکس برير: Barir Complex68
4-5-4-2- رسوبات پرمين69
4-5-4-3- رسوبات ترياس70
4-5-4-4- رسوبات ژوراسيک71
4-5-4-5- رسوبات سنوزوئيک71
4-5-4- 6-رسوبات کواترنري71
4-5-5-زمين شناسي درياي خزر72
4-5-5-1-وسعت72
4-5-5-2-ريخت‎شناسي72
4-5-5-3-نهشته‎هاي بستر72
4-5-5-4-گل‎فشان‎ها و گريفون‎هاي خزر73
4-5-5-5-جريان‎هاي دريايي73
4-5-5-6-دماي آب73
4-5-5-7-تغييرات سطح آب73
4-5-5-8-منابع تأمين‎كنندة آب خزر74
4-5-5-9-پي‎سنگ74
4-5-5-10-تركيب شيميايي74
4-5-5-11-توان هيدروكربني خزر75
4-6-توپوگرافي77
4-6-1-نواحي جلگه اي78
4-6-2- بررسي توپوگرافي حوضه78
4-6-3-شيب82
4-6-3-1-تهيه نقشه شيب82
4-6-3-2-شيب متوسط82
4-6-3-3-نماي شيب82
4-7- پوشش گياهي84
4-7-1- نقش پوشش گياهي در منطقه مورد مطالعه84
4-7-2- نقش پوشش گياهي در فرسايش خاک84
4-7-3-پوشش گياهي ناحيه خزري84
4-8- ژئومورفولوژي86
4-8-1-ژئومورفولوژي محدوده مورد مطالعه87
4-8-1-1-زمين شناسي89
4-8-1-2-شکيل و استقرار خاک89
4-8-1- 3-شرح عمومي واحدهاي اراضي90
4-9-انواع خاکهاي منطقه91
4-9-1-خاکهاي قهوه اي جنگلي91
4-9-2-خاکهاي شبه پود زولي91
4-9-3-خاکهاي قرمز و قهوه اي مديترانه اي92
4-9-4-رندزين(Randzin)92
4-9-5-تيپ خاک قهوه اي جنگلي با PH اسيدي92
4-9-6-تيپ خاک قهو ه اي جنگلي با PH قليايي93
4-9-7-خاکهاي کوهپايه اي ساحلي درياي خزر94
4-10-ويژگي جلگه هاي ساحلي منطقه مورد مطالعه95
4-10-1-ميزان آب رودها95
4-10-2-مقاومت سنگهاي حوضه95
4-11- هيدرولوژي95
4-11-1- شبکه هيدروگرافي95
4-11-2- فرم شبکه آبراهه96
4-11-3- شبکه آبراهه شاخه درختي96
4-11-4- شبکه آبراهه موازي96
4-11-5- تعيين ترتيب کلي رودخانه ها و آبراهه هاي اصلي و فرعي96
4-11-6-تراکم آبراهه ها98
4-11-7- تعيين ضريب دو شاخه شدن (نسبت انشعابات) Bifurcation ratio98
فصل پنجم بحث و نتيجه گيري و پيشنهادات
5-1-نتيجه گيري101
5-2-بررسي فرضيات تحقيق104
5-3-پيشنهادات105
منابع و ماخذ106
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 4-1-مشخصات جغرافيايي ايستگاههاي اطراف منطقه49
جدول 4-2-مشخصات ايستگاههاي هواشناسي منطقه مورد مطالعه49
جدول 4-3- طبقه بندي اقليمي و محدوده ضريب خشکي به روش دمارتن51
جدول 4-4-متوسط بارندگي ماهانه ايستگاه سينوپتيک رامسر و نوشهر52
جدول 4-5 احتمال وقوع بارندگي ودوره برگشت به روش ويبول53
جدول 4-6-دماي حداکثر، متوسط و حداقل رامسر و نوشهر55
جدول 4-7 -متوسط ماهانه رطوبت نسبي ايستگاه سينوپتيک رامسر و نوشهر57
جدول 4-8- متوسط ماهانه رطوبت نسبي ايستگاه سينوپتيک رامسر و نوشهر58
جدول 4-9-متوسط ماهانه ساعات آفتابي ايستگاههاي سينوپتيک رامسر و نوشهر59
جدول 4-10- تعيين نوع اقليم به روش ايوانف61
جدول 4-11- پارامتر هاي مورد مطالعه ايستگاه رامسر در متد ايوانف61
جدول 4-12- طبقه بندي اقليمي62
جدول 4-13-طبقات ارتفاعي80
جدول 4-14-جنگل هاي ناحيه خزر85
جدول 3-15-جنگل هاي فرعي ناحيه خزر86
جدول 4-16-مشخصات پروفيل هاي شاهد در منطقه مورد مطالعه94
جدول 4-17- تعداد رتبه شبکه آبراهه99
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 2-1-طبقه بندي لندفرم ها10
نمودار 4-1-مشخصات اقليمي رامسر -تنکابن50
نمودار 4-2-متوسط بارندگي ماهانه ايستگاه سينوپتيک رامسر -نوشهر53
نمودار4-3-دماي حداکثر، متوسط، حداقل ماهانه ايستگاه سينوپتيک نوشهر55
نمودار 4-4-دماي حداکثر، متوسط، حداقل ماهانه ايستگاه سينوپتيک رامسر56
نمودار 4-5- متوسط تعداد روزهاي يخبندان ايستگاه سينوپتيک رامسر نوشهر57
نمودار 4-6-متوسط ماهانه رطوبت نسبي ايستگاه سينوپتيک رامسر و نوشهر58
نمودار 4-7- متوسط تعداد ساعات آفتابي ايستگاههاي سينوپتيک رامسر ونوشهر59
نمودار 4-8-نموگرام موقعيت رامسر در اقليم نماي دومارتن63
نمودار 4-9- نموگرام موقعيت رامسر در اقليم نماي آمبرژه65
نمودار 4-10- رتبه بندي رودخانه هاي رامسر تا تنکابن99
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل 2-1 منطقه ساحلي و اجزاء آن14
شکل2-2-قسمتهاي مختلف بخشهاي ساحلي15
شکل 2-3 تصوير ماهواره‌اي درياي خزر28
شکل 4-1-نقشه هم بارش رامسر تا تنکابن66
شکل4 -2- تصوير هوايي شهرستان هاي تتکابن و رامسر و شهر هاي تابع آن75
شکل 4-3-نقشه زمين شناسي رامسر تا تنکابن76
شکل 4-4-نقشه توپوگرافي رامسر تا تنکابن81
شکل 4-5-نقشه شيب رامسر تا تنکابن83
شکل 4-6-نقشه ژئومورفولوژي رامسر تا تنکابن88
شکل 4-7-جواهرده رامسر عکس ژئومورفولوژي89
شکل 4-8- نقشه شبکه آب رامسر تا تنکابن97
چکيده
اصولا استقرا ر و پيدايش يک منطقه بيش از هر چيزي تابع شرايط محيطي و موقعيت جغرافيايي است، زيرا عوارض و پديده هاي طبيعي در مکان گزيني، پراکندگي، حوزه نفوذ توسعه فيزيکي، مورفولوژي و امثال آن اثر قاطعي دارند و گاه به عنوان يک عامل مثبت و زماني به صورت يک عامل منفي و بازدارنده عمل مي‎کنند. در هنگام برنامه ريزي براي احداث منطقه بايد به ديناميسم محيط طبيعي مثل اشکال ژئومورفولوژيکي منطقه و عواملي که از آن ناشي گر مي شود مانند سيل، زلزله و باد و گسل. . و. و. وتوجه کافي مبذول داشت و گرنه شهر در آيند ه دچار مشکل خواهد شد. لذا شايسته است قبل از وقوع حوادث تلخ، دردناک و پرهزينه، مسئولان درهنگام برنامه ريزي محيطي نسبت به پيش بيني وقوع اتفاقيه دغدغه لازم را داشته باشند و احساس مسئوليت کنند وعلاوه بر اهميت دادن به مطالعات ژئومورفولوژي، کار را به متخصصان امر بسپارند. البته ناگفته نماند که علاوه بر مطالعات ژئومورفولوژي، ساير مطالعات جغرافيايي نيز در مکان گزيني و بالا بردن سطح منطقه ها و به خصوص سواحل و برنامه ريزي محيطي اهميت فوق‎العاده اي دارند و بي توجهي به آن خسارت جبران ناپذيري را در آينده به وجود مي آورد. در اين تحقيق سعي بر اين خواهد بود که کاربرد مطالعات اشکال ژئومورفولوژي ساحلي در برنامه ريزي محيطي موثرند، و باعث گسترش و پيشرفت گردشگري و توريسم نيز مي شود رانيز مورد بررسي شود.
واژگان کليدي: ژئومورفولوژي، برنامه ريزي محيطي، مطالعات، ژئومورفولوژي ساحلي
مقدمه
محل استقرار سکونتگاهها و ساير تأ سيساتي که انسان ايجاد مي کند، کاملاً تحت تأثير عوامل محيطي به ويژه ژئومورفولوژي و زمين شناسي است. امروزه به تبع رشد جمعيت، توسعه ساخت وسازها اجتناب ناپذير است و تأثير نامطلوب نيازهاي بشر برروي زمين و همچنين بهره برداري از مناطق اطراف شهرها و روستاها براي ايجاد خانه و تأسيسات اقتصادي و صنعتي گسترشي روزافزون مي يابد. صنعتي شدن جوامع و گسترش اقتصاد سرمايه داري مشکل را دو چندان کرده است و انديشه و تعمق کمتري برروي زمين بنا مي شوند. اين مشکل در کشورهاي در حال توسعه به علت تنگناهاي اقتصادي چشمگيرتر است و هنوز هم دراين مناطق به طور مطلوب از فناوري هاي پيشرفته براي حل مشکلات انسانها يا پيشگيري ازبروز آنها استفاده نمي شود. اين امر باعث مي شود که بلاياي طبيعي همه ساله جان هزاران انسان را بگيرند و خسارتهاي هنگفتي به اقتصاد اين کشورها وارد کنند. وقوع سيل، زلزله و رانش زمين در کشورهايي مثل ژاپن و آمريکا همانند کشورهاي ايران و هندوستان خسارت به همراه ندارد. ژئومورفولوژي يکي از علوم زمين است که مديران شهري، برنامه ريزان و ساير متولّيان مسائل اقتصادي وفني را در انتخاب مکانهاي مطلوب براي استقرار و توسعه سکونتگاهها و ساير ساخت و سازها کمک مي کند. بررسي مشکلات مربوط به انتخاب مکان مناسب براي ايجاد شهرها، چگونگي استقرار ساختمانها درداخل شهرها، آثار توسعه شهرها روي زمينهاي اطراف و نظاير اينها موضوعهاي مورد مطالعه ژئومورفولوژي است. استقرار شهرها و مناطق مسکوني برروي زمين، چشم اندازهاي جديدي را به وجود مي آورد. اين چشم اندازها ازجهات مختلفي قابل بررسي اند؛ خلق اين بناها ازطرفي موجب تغييرات عمده اي در محيط مي شود وچرخه آب، انرژي ومواد را به هم مي زند و از سوي ديگرتحت تأثير محيط طبيعي قرارمي گيرد. بنابراين مطالعه و تحقيق در زمينه محيط طبيعي محل استقرار شهرها اهميت خاصي دارد و بدون شناخت موقع و مقرّ شهرها ايجاد آنها ميسر نمي شود يا با مشکلات زيادي مواجه خواهد شد. احداث ساختمانها و جاده ها با ابعاد مختلف مستلزم شناخت ثبات و پايداري محل استقرار آنهاست. با توجه به تنوع و گستردگي واحدهاي ژئومورفولوژيک، گسترش شهرها و توسعه واحدهاي مسکوني و صنعتي همواره تحت تأثير اين واحدها قرار مي گيرد.
شهرها زمين هاي وسيع و گسترده اي را به خود اختصاص مي دهند. اين زمين ها از تركيب واحد هاي مختلف توپوگرافي و مورفولوژيك تشكيل مي يابند. هر اندازه كه شهرها توسعه يابند و گسترش پيدا كنند، برخورد آنها با واحد هاي گوناگون توپوگرافي و ژئومورفولوژي و موضوعات مربوط به آنها زيادتر مي شود. واحدهاي ژئومورفولوژي هميشه با پويايي و ديناميسم محيط طبيعي در ارتباط است، هرگونه اقدام در راستاي توسعه و عمران شهر ها به نحوي با پويايي و ديناميسم مذكور، و در نتيجه باپديدههاي مورفولوژيك تلاقي مي كند. در اين برخورد اگر برخي اصول و نكات ضروري رعايت نشود، تعادل مورفوديناميك محيط، به هم مي خورد و خطرات بزرگي غالب تجهيزات و امكانات شهري را مورد تهديد قرار مي دهد. گاهي شدت مورفوژنز چنان زياد مي شود كه نتايج جبران ناپذيري به بار مي آورد. شهر هاي فراواني گاه و بيگاه از به راه افتادن سيل خسارات فراواني مي بينند و يا لا اقل با مشكلات بسياري رو به رو مي شوند. برخي شهروندان از ريزش كوه مي نالند، جريان سولي فلوكسيون برخي ديگر را زير خروار ها آوار مي برد. زمين لرزه ها و تكان هاي زمين نيز موجب ويراني شهر ها و قصبه ها مي گردند. اگر بخشي از اين ويرانيها مستقيما به امواج زلزله مربوط باشند؛ بخش مهم ديگري به طور غير مستقيم در اثر دخالت پديده هاي ژئومورفولوژي، كه برخي از آنها خود از تكانهاي زمين ناشي مي شود حاصل مي آيد.
لذا اهميت و ضرورت شناخت ويژگي هاي محيط طبيعي جهت تميز و تشخيص نقاط مناسب براي ايجاد بناها و ساختمان ها، از مناطق نا مساعد، معلوم مي شود. براي شناخت بخش اعظمي از ويژگي هاي محيط طبيعي به مطالعه ژئومورفولوژي نيازمنديم و در سايه كسب اينگونه آگاهي است كه مي توان قدمهاي موثري در انتخاب مناسب ترين مكان براي ايجاد و گسترش شهر ها و ايجاد كارخانه هاي عظيم برداشت و نسبت به جلوگيري از خطرات پديده هاي طبيعي ياد شده و يا مقابله با آنها اقدامي جدي به عمل آورد.
1-1-بيان مسئله
در قرن آينده با توجه به افزايش دماي زمين شاهد پيشروي آب دريا‌ها خواهيم بود. در حال حاضر بيشترين مرزهاي شمالي ايران با نوار ساحلي مشخص شده‌اند. بنابراين پرداختن به موضوع ژئومورفولوژي ساحلي به عنوان بستر فيزيکي و کالبدي توسعه براي پژوهشگران اين حوزه يک نياز به‌شمار مي آيد. اصطلاح ژئومورفولوژي ساحلي امروزه مورد توجه و بررسي ويژه اي قرار گرفته است. و به دليل گسترش شهرهاي ساحلي متعدد و پرجمعيت در حاشيه جنوبي درياي خزر در آينده اي نه چندان دور مي تواند در زمره يک دانش علمي کاربردي به ويژه در مديريت محيط نقش آفريني کند. شناخت مسئله، تحقيق و دستيابي به راه حل ها و شيوه هاي مناسب جهت مهار، کنترل و کاهش خطرات ناشي از وقوع حوادث طبيعي برنامه ريزي خردمندانه در استفاده بهينه از محيط هاي طبيعي داراي اهميت بسيار است. مناطق ساحلي از جمله سيستم هايي بشمار مي روند که به حالت موازنه و تعادل استقرار يافته اند و تا زماني که اين تعادل دستخوش تغيير نشود، از ثبات و پايداري برخوردار خواهند بود. امروزه با دخالت انسان برهم خوردن شرايط تعادل و ايجاد حرکات ناپايدار زمين را در مناطق ساحلي شاهديم. فرايند هاي ساحلي مسير رامسر -تنکابن حرکات ژئومورفولوژي شبکه راهها و ديگر تاسيسات آنها را به طور جدي تهديد مي کند. در اين پژوهش سعي برآن است که با بررسي و شناخت اين فرايند ها و حرکات ژئومورفولوژي علل موثر در ايجاد هرگونه تغيير از گذشته تاکنون را مطالعه نموده و در نهايت ضمن بررسي کاربردي ژئومورفولوژي ساحلي توان اکولوژيک، نقاط مستعد ناپايدار و پايدار محيط را به وسيله يک شکل پهنه بندي محيطي ارزيابي نماييم.
1-2- پرسش اصلي تحقيق(مسائله تحقيق)
نقش بررسي و شناسايي فرم ها و فرايندهاي ژئومورفولوژي ساحلي ناحيه رامسر – تنکابن در مديريت محيط چگونه ارزيابي مي شود؟
1-3- اهداف تحقيق
– شناسايي فرم ها و فرايند هاي ژئومورفولوژي ساحلي ناحيه رامسر – تنکابن
– تهيه شکل پهنه بندي ناحيه مورد مطالعه با تأکيد بر ارزيابي ژئومورفولوژيک
1-4-فرضيه
به نظر ميرسد بررسي و ارزيابي عوامل ژئومورفولوژي ساحلي مي تواند در راستاي برنامه ريزي و زيرساخت هاي توسعه در ناحيه مورد مطالعه تاثيرگذار باشد.
1-5-محدوديتهاي تحقيق
مهم ترين مشکلات و محدوديت هاي اين پژوهش عبارتند از:
عدم وجود منابع علمي کافي مربوط به ناحيه مورد مطالعه
عدم همکاري سازمانها و مراکز دولتي در زمينه ارائه اطلاعات.
2-1-ژئومورفولوژي
ژئومورفولوژي کلمه ايست که داراي ريشه يوناني مي باشد و به معناي شناخت شکل زمين است. در واقع اين علم به توضيح در مورد اشکال هندسي سطح زمين وچگونگي بوجود آمدن آنها و تغييرات اين اشکال در بسترهاي گوناگون مي پردازد و در اين راستا از مفاهيم قوانين ودانشهاي گوناگون بهره مي گيرد. مدت زمان زيادي از تدوين آن به عنوان يک دانش قانونمند و مستقل از ساير علوم نمي گذرد البته نمي‎توان بين علوم و دانشها جدايي محض قائل بود و امروزه تبيين قوانين و نظريات در گرو قائل شدن ارتباط بين دانشهاي مختلف است.
بعضي معتقدند که ژئومورفولوژي از بستر زمين شناسي و جغرافيا برخواسته است اما در واقع دانشي است که تاثيرات متقابل ليتوسفر – اتمسفر – بيوسفر و ديگر لايه هاي کره خاکي را مورد مطالعه و تحقيق قرار مي دهد و اين مطالعه و نتايج آن ما را در يافتن تصويري روشن ازشکل گذشته زمين و روند حاکم بر آن که منجر به ايجاد شکل کنوني شده است ياري مي دهد.
در واقع اين علم داده هاي ساير علوم را به صورتي کاربردي مد نظر قرار داده تا تصويري منطقي از روند شکلگيري ناهمواريهاي زمين ارائه دهد. اصول موضوعه اين علم که به شناخت فرم ارضي معطوف است، شامل عناصر شکل شناسي و عوامل مؤثر در ايجاد آن مي شود (رامشت، 1384، ص 19) و بطور کلي ژئومورفولوژي علم شناسايي اشکال ناهمواريهاي زمين است.

2-2-قلمرو ژئومورفولوژي
در مطالعه ناهمواريهاي پوسته جامد زمين مي‌توان سه ناحيه به شرح زير تشخيص داد:
1- زمين‌هايي که در آب فرو رفته‌اند (اعماق دريا‌ها و درياچه‌ها)
2- زمين هايي که خارج از آب هستند يعني خشکيها.
3- ناحيه تلاقي اين دو يعني ساحل که خود قلمرو ويژه‌اي است.

2-3-انواع ژئومورفولوژي
2-3-1-ژئومورفولوژي ساختماني
ژئومورفولوژي ساختماني از ماهيت سنگها و طرز قرار گرفتن آنها و پديده‌هايي که از عمل تکتونيک (مانند خميده گيهاي طبقات، شکستگيها، چين‌ها و…) حاصل مي‌شود، بحث مي‌کند که مي‌توان گفت قسمت عمده شکل گيريهاي پوسته زمين به وسيله اين علم شناخته مي‌شوند.
2-3-2-ژئومورفولوژي فرسايشي
گروه ديگر مانند آبهاي جاري، باد، يخچالها که موجب کنده کاري ناهمواريها گشته و کم و بيش موجب تخريب و از بين رفتن آنها مي‌گردند، مطالعه اين گونه عوامل، ژئومورفولوژي فرسايشي را تشکيل مي‌دهد که گاهي به آن با کمي تفاوت در معني عبارت ژئومورفولوژي دوره‌اي اطلاق مي‌شود.
2-4-ژئومورفولوژي ساحلي
ژئومورفولوژي ساحلي از شکل‌گيري اشکال ساحلي (لندفرم‌ها)، فرايندهاي حاکم بر آن‌ها و تغييرات صورت گرفته بر آن‌ها و تعييرات صورت گرفته بر روي آنها بحث مي‌کند. زمين‌شناسي ساحلي نيز بر تشکيلات و ساختار سنگ‌ها و رسوباتي تاکيد دارد که در نواحي ساحلي وجود دارند. اين عوامل پايه مطالعات ژئومورفولوژي ساحلي را تشکيل مي‌دهند. (يماني، مجتبي، 1392، ص1)

2-4-1-زمينه‌هاي مطالعاتي ژئومورفولوژي ساحلي را مي‌توان به‌صورت زير برشمرد
1) شکل‌گيري لندفرم‌ها در ارتباط با زمين‌شناسي، فرايندها، نوسانات اقليمي و نوسانات سطح نسبي دريا و خشکي.
2) تغييرات خطوط ساحلي طي دوره‌هاي مختلف و تحليل علل اين تغييرات.
3) فرايندها و واکنش‌هاي کرانه نزديک، به‌ويژه در سطح سواحل ماسه‌اي.
4) شواهد تاريخ زمين‌شناسي و به‌ويژه تغييرات سطح دريا و خشکي و نوسانات اقليمي.
5) منشا و الگوهاي حرکت رسوبات ساحلي.
6) طبقه‌بندي فرايندهاي هوازدگي در ناحيه ساحلي.
ساحل محل تلاقي پهنه هاي آبي و خشکي است و عرصه فعاليت عواملي نظير فرايند هاي هيدرو ديناميکي و ديناميکي فعال و مرتبط با شرايط زيستي، اقليمي و موقعيت قرارگيري آنها مي باشد. فرايند هاي فرسايش، اشکال کاوشي و تراکمي متنوعي را در اين محيط ايجاد مي کند (نوحه گر و يماني در کتاب ژئومورفولوژي ساحل شرقي تنگه هرمز، 1385)
سواحل نوعي از سيستم هاي حساس و ظريف محيطي به شمار مي روند. زيرا تحت تاثير فرايندهاي مورفوديناميک حاکم بر اين نقاط، تحول در آنها نسبتا سريع است و شايد از اين نظر قابل مقايسه با ساير سيستم هاي ژئومورفولوژي نباشند (نوحه گر و يماني در کتاب ژئومورفولوژي ساحل شرقي تنگه هرمز، 1385)
زمين شکل هاي ساحلي به عمل متقابل بعضي فرايندها مانند عمل امواج، جزرو مدّ، جريانها و مواد محلي وابسته اند (کوک و دورکمپ، 1378، 145). کلتات نيز (1378، 112) فرايندهاي شکل زا در اراضي ساحلي را با سه عنوان شرح داده است:

2-4-2-طبقه بندي لندفرم ها
مطالعات انجام گرفته دراستان هاي سمنان، خراسان ونوار ساحلي خزر درمورد شناسايي انواع لندفرم ها به کمک فناوري فضايي مارا به طبقه بندي ويژه اي از لندفرم‎ها راهنمايي نمود. اساس اين طبقه بندي، فرآيندهايي است که منجر به ايجاديک لندفرم مي شود در زيرخلاصه اي ازاين رده بندي ارائه مي شود. (عمونيا سماکوش؛ حميد؛1391)
نمودار 2-1-طبقه بندي لندفرم ها

2-4-2-?- فرآيندهاي دامنه اي
بررسي ويژگي هاي دامنه ها ازمهمترين کارها درتهيه شکل هاي ژئومورفولوژي ولندفرم براي طرح هاي مربوط به بهره برداري منابع طبيعي، امور توسعه وشکل هاي پهنه بندي خطر زمين لغزش و غيره است. زيرا دامنه به عنوان واحد اصلي کار محسوب مي شود. براي مطالعه دامنه ها عواملي نظير جنس وتناوب لايه‎ها، شيب نسبي دامنه ها، شکل دامنه ها، وضعيت آبراهه ها دردامنه ها، خاک وپوشش سطحي، جهت سطوح وپوشش گياهي بايد مد نظر قرار گيرد. انواع حرکات وفرآيند هاي دامنه اي رابه طورخلاصه مي توان چنين بيان کرد:ريزش وسقوط سنگ ها، خزش، زمين لغزش، روانه گلي.
بيشتر موارد مطرح شده به کمک داده هاي فضايي باتوان هاي تفکيک مکاني وطيفي متفاوت قابل مطالعه است. دربررسي حرکات دامنه اي، استفاده ازمدل هاي رقومي ارتفاع ضروري ونتيجه بخش است. (عمونيا سماکوش؛ حميد؛1391)
2-4-2-2- فرآيندهاي جرياني (سيال)
اصولا آب هاي جاري يابه صورت خطي ومتمرکزويا به شکل سفره سطحي جريان مي يابند بنا به ويژگي هايي چون حرکت متمرکز(مجرايي)يا سفره سطحي (ضفحه اي)ونيز دائمي يافصلي بودن آب هاي جاري، لندفرم ها ي متعددي شکل مي گيرند که ازآن ميان مي توان مواردزير رابرشمرد:بستر اصلي رود، بستر طغياني رود، بدلند، دشت سيلابي، دشت رودخانه اي، مخروط هاي افکنه، پادگانه هاي آبرفتي وپلاياها. (عمونيا سماکوش؛حميد؛1391)

2-4-2- ?- فرآيندهاي بادي
باد عامل اصلي فرسايش وچهره پردازي در مناطق خشک محسوب مي شود. دراين مناطق فرسايش بادي و آبي بايکديگر ترکيب شده وچهره هاي ويژه اي به ناهمواري هامي بخشند. اما، شناسايي ديناميک باد در مناطق ساحلي مي تواند محل هاي برداشت وانباشت ماسه رامشخص کند که درطرح مديريت نوار ساحلي براي حفاظت سواحل وجلوگيري ازفرسايش ساحلي بسيار مهم بوده ودر مناطق پسکرانه نيز درزمينه مکان‎يابي تاسيسات وسکونتگاه ها، نقش زيادي دارد. سيماي حاصل ازعملکرد باد را مي توان با استفاده از داده‎هاي فضايي شناسايي وارزيابي کرد. (عمونيا سماکوش؛حميد؛1391)

2-4-2-4-فرآيندهاي ساختاري
کوه ها، تپه ها، گنبدهاي نمکي، دشت هاي دامنه اي، چاله هاوگسل ها.
اکثراين مناطق جزءمناطق فعال ازنظرتکتونيکي محسوب مي شوند که درمکان يابي هاي انجام گرفته بايد از احداث تاسيسات و سکونتگاهها روي خط گسل، ياروي مناطقي که تحت تاثير نيروهاي دروني درحال بالا آمدن است جلوگيري نمودو کاربري هاي متناسب آن راتخصيص داد. شناخت گنبدهاي نمکي از نظر اقتصادي به دليل وجود مخازن نفتي وهمچنين وجود منابع سولفور، پتاس ونمک حائزاهميت است، ازنظر ژئومورفولوژي نيز شناخت اين گنبدها اهميت دارد، چون درتشکيل کويرنقش اساسي داشته و نيز در شور نمودن آبها به ويژه درمناطق خشک موثراست. به عنوان مثال رودهايي که ازجنوب زاگرس سرچشمه مي‎گيرند و به خليج فارس و درياي عمان مي ريزند، به دليل عبورازگنبدهاي نمکي وسازند ميوسن، آب آنها شور شده وغير قابل استفاده مي شود (عمونيا سماکوش؛حميد؛1391).

2-4-2-?-فرآيندهاي دريايي
درمطالعه ژئومورفولوژي ساحلي، افزون بردست هاي گفته شده، رده ديگري نيز وجود دارد:کلاس هايي که دراثرعملکرد فرآيندهاي دريايي شکل مي گيرند نظير: سدشني، جزيره شني، کپه ياصخره منفرد دريايي.
کلاس هاي لندفرم فوق، بيانگرشدت نيروهاي حاصل ازامواج، جريان هاي دريايي وسايرپديده هاي همراه آنها هستند. شناسايي اين اشکال، مي تواند کيفيت وکميت اثر اين نيروها رادرمناطق مختلف ساحلي نشان دهد. مهم ترين کاربرد مطالعات اين اشکال درطرح مديريت نوارساحلي بوده که ازطريق آنها مي توان به تحليل شرايط رسوبگزاري ازمرحله برداشت تا انباشت توسط آب دريا پرداخت واين شناخت
مي تواند درزمينه تدوين راهکارهاي حفاظتي وبهره برداري ازنوارساحلي بسيار مفيد باشد. (عمونيا سماکوش؛حميد؛1391)

2-4-3-فرايندهاي موثر در شکل گيري سواحل
نوسانات تراز آب دريا سبب جابجايي در خط ساحلي بطور مشخص مي گردد که اين جابجايي به دو صورت است. اگر سطح آب دريا افزايش يابد باعث پيشروي آب به درون پهنه ساحلي شده و سطح وسيعي از ساحل به زيرآب مي رود که خود سبب تغييرات خاص در مورفولوژي ساحلي مي گردد. از جمله آن مي توان به جابجايي تپه هاي ماسه اي و باند ساحلي واتصال با لاگون ها و غيره اشاره نمود. البته افزايش سطح آب دريا، بسته به نوع سواحل تأثيرات متفاوتي دارد. در سواحل سنگي که دريابار در آنها شکل مي گيرد نقش تراز آب متفاوت خواهد بود ودر نتيجه لند فرم حاصل از آن نيز متفاوت مي باشد. در شرايطي که آب دريا به دلايل متفاوت کاهش يابد نوع فرايند تأثير گذار در خط ساحلي نيز تغيير مي يابد. در چنين شرايطي در اغلب موارد فرايندهاي فرسايشي کاوشي بر خط ساحلي تأثير مي گذارد. در کل نوسانات تراز سطح درياها مي تواند تغييرات فراواني در خطوط ساحلي ايجاد کند که اين تغييرات يا بطور مستقيم يا غير مستقيم از نوسانات تأثير مي پذيرد. نوسانات سطح دريا مي تواند هم به عنوان عامل تخريب در خط ساحلي و هم به عنوان عامل رسوبگذاري مطرح باشد که خود از تأثير فراوان اين عامل در شکل‎دهي سواحل حکايت مي کند.
فرايندهاي تخريب امکان دارد به گونه هاي متفاوت رخ دهد که برخي از آنها شامل:
1- علل مربوط به فرايند هاي دروني.
2- تخريب مکانيکي بر اثر امواج.
3- عقب نشيني سواحل بر اثر فرايند ذوب شدگي، يعني به وسيله تأثير حرارتي آب دريا.
4- انحلال شيميايي به وسيله آب دريا.
5- تخريب بوسيله موجودات زنده(گياهان و حيوانات)يا همان فرسايش زيستي.
هر کدام ازعوامل فوق به نوعي باعث تخريب در خط ساحلي و تغيير لند فرم در پهنه ساحلي مي گردند. (عمونيا سماکوش؛حميد؛1391)

2-5-تعريف ساحل
ساحل جهاني کوچک از انواع پديده هاي مخصوص است. خطوط ساحلي دنيا به طول 1634701 کيلومتر، يکي از پويا ترين محيط هاي طبيعي را نشان مي دهد و يکي از مهمترين زمينه هاي اعمال متقابل فعاليت انسان و فرايندهاي جغرافيايي است. (آر. يو. کوک. 1378. ص133) مساحت سواحل از خط ساحلي تا فلات قاره بالغ بر 24281 هزار کيلومتر مي باشد.
به طور ساده گفته مي شود که تلاقي خشکي و دريا سطحي را بوجود مي آورد که ساحل ناميده مي‎شود. در واقع ساحل فضايي است که بين حداکثر سطح آب و حداقل آن را در بر مي گيرد… (ماکس دريو. 1366. ص343). اختلاف سطح حداکثر سطح بالا آمدگي آب يعني مد و حداکثر پايين رفتن آن يعني جذر 20 متر است ولي معمولا اين اختلاف سطح در درياي با 30 متر و بسا کمتر نيز مي باشد. (ماکس دريو. 1366. ص343) تعاريف متعددي از ساحل وجود دارد و آنرا از ابعاد مختلف بررسي مي کنند که در ادامه به برخي از آنها اشاره مي شود. از نظر جغرافيايي، ساحل منطقه وسيعي از خشکي و دريا ست که در آن عوامل مختلف خشکي و دريا با يکديگر در تعامل بوده و شرايطي را ايجاد مي کنند که با هر يک از مناطق خشکي و دريا متمايزي است.
-از نظر مهندسي سواحل، منطقه ساحلي از پشت تلماسه ها (در سواحل ماسه اي) و با پرتگاه در سواحل صخره اي شروع شده و تا تا منطقه شکست امواج ادامه مي يابد.
-از ديدگاه حقوقي اراضي منطقه اي است که به عرض 2 کيلومتر از بالاترين مد دريا در طول ساحل شروع شده و تا عمق 6 متر از پايين ترين از جذر در داخل دريا ادامه دارد. (ديتر کلنات، 1378، ص80) (شکل2-1)

شکل 2-1 منطقه ساحلي و اجزاء آن
ماخذ: ديتر کلنات، 1378
سواحل دنيا محيط فيزيکي – جغرافيايي کاملاً ويژه اي را مي سازد. تقريباٌ در تمام شکل ها با مقياس‎هاي مختلف سواحل به طور معمول به صورت خطي ثابتي نيستند بلکه يک نوار کم و بيش عريض را مي‎سازند و بدين وسيله مرزي مشخص بين خشکي و دريا بوجود مي آورند. تحول عرضي اين حاشيه مرزي مشخص تابع پارامترهاي متفاوتي است که بويژه نوسانات وضعيت آب، شيب دامنه ساحلي و شيب دامنه زير آب نزديک به ساحل، جزءآن هستند (ديتر کلتات، 1378. ص96)

2-5-1-اکولوژي ساحل
ناحيه ساحل محل پيوند آب و خشکي و فصل مشترک دو اکوسيستم با اختصاصات مجزا از يکديگر است. (دانه کار. 1383. ص10)
اکولوژي ساحل يک سيستم تکامل يافته طبيعي و در گيرنده پيچيده ترين وغني ترين اکوسيستم هاي مولد بر روي کره زمين است. مناطق ساحلي، منطقه اي انتقالي و آسيب پذير و آخرين پذيرنده آلاينده هاي خشکي و درياست ودر معرض تجمع آلاينده ها و تهديدهات بالقوه آن قرار دارد. آلودگي درياها و تأثير فعاليت هاي خشکي ماحصل پيامد توسعه اجتماعي -اقتصادي در خط ساحل و حوزه آبريز است. (دانه کار. 1383. ص10)
براساس بررسي هاي صورت گرفته، ناحيه ساحلي رابه زير ناحيه هايي تقسيم مي کنند که آبهاي ساحلي و نوار ساحلي ازجمله اين زير ناحيه ها هستند که در ادامه به شرح آنها پرداخته مي شود.
2-5-1-1-آب هاي ساحلي(Costal Water)
به عرضي از دريا اطلاق مي شودکه عمق آب در آنجا تا 20 متر مي رسد. البته درمناطقي که شکل پخش آلودگي حاد باشد. اين عرض بزرگتر خواهد بود. دراين ناحبه نواحي فعاليت هاي دريايي و استخراج منابع مختلف انجام مي گيرد. آب هاي ساحلي از جنبه مطالعاتي بسيار حائز اهميت مي باشند.

2-5-1-2-نوار ساحلي (Shore Line)
نوار باريکي در ناحيه انتقالي بين دريا و خشکي است که تاثيرات جذر مد امواج دراين محدوده محسوس تر مي باشد. اين ناحيه پتانسيل جذب توريست و همچنين انجام فعاليتهاي اقتصادي و اجتماعي را به خوبي دارا است ودر آن تاسيسات لازم براي مقاله با امواج جذر و مد ايجاد مي شود. (دانه کار. 1383. ص10)

شکل2-2-قسمتهاي مختلف بخشهاي ساحلي

1-منطقه آبهاي ساحلي :
اين منطقه دريايي اکولوژيکي نزديک ساحل از فلات قاره شروع شده و تا ساحل ادامه دارد. اين منطقه غني ترين منطقه براي ماهيگيري است و غالبأ صخره ها و ستونهاي سنگي جالب توجه مي باشد. اين قسمت براي سفر به جزاير نزديک نيز مورد استفاده قرار مي گيريد.

2-منطقه ساحلي:
هم محدوده اي از دريا و هم محدوده اي از خشکي را در بر مي گيرد. بخصوص اگر گسترده و شني باشد. بسياري از



قیمت: تومان


پاسخ دهید