دانشگاه علوم وفنون مازندران
گروه مهندسي صنايع
پايان نامه كارشناسي ارشد
رشته:
مهندسي صنايع – صنايع
مدل زنجيره تأمين استوار چند هدفه براي شرکت ملي پخش فراورده هاي نفتي ايران وحل آن به وسيله الگوريتم فرا ابتکاري NS-GAII
استاد راهنما:
دكترايرج مهدوي
استاد مشاور :
دکتر محمد مهدي پايدار
دانشجو:
عرفان رحيمي
88411202
تير ماه 1391
اين پاياننامه با حمايت و پشتيباني شركت ملي پخش فرآوردههاي نفتي ايران اجرا شده است.
تقديم به
مادرم
که دست هايش،
دعايش،
مهرش،
و حضورش
بهانه ي سرودن است .
و پدرم

که رسم عاشقي به من آموخت در اين روزگار بي عشقي…
با قدرداني و سپاس فراوان از :
آقاي دكتر ايرج مهدوي، به عنوان استاد راهنما که تکيه گاه و نقطه ي قوت من در اين مسير بودند.
آقاي دکتر محمد مهدي پايدار بعنوان استاد مشاور دانشگاهي که از همان ابتداي کار بدون هيچ چشم داشت، صدقانه و برادرانه همراهيم کرد و بسيار از او آموختم.
آقاي مهندس ارسلان اردلاني بعنوان استاد مشاور صنعتي، که با اعتمادشان و فرصتي که به من دادند امکان انجام اين پژوهش را محقق ساختند.
آقاي مهندس مجتبي خدارحمي که در هنگام سختي دستم را گرفت.
و…
همکلاسي هاي خوبم حسن اسدي و مرتضي علي زاده و تارا ملا آقاپور و مليحه کاشي، که باحضورشان دوري از خانه آسان گذشت وتحصيل در کنارشان فرصتي بود تا شيرين بياموزم.
چکيده:
در سال هاي اخير زنجيره تأمين به عنوان موضوعي جذاب براي مديران و صاحبان صنايع مبدل گرديده و حيات و ممات سازمانها و بنگاههاي اقتصادي در گرو فعاليت در قالب زنجيره هاي در هم تنيده تعريف شده است. از طرفي در محيط پر رقابت امروزي، سرعت بالاي تغيير و تحولات بر عدم اطمينان و ابهام حاکم بر تصميم گيري ها تا حدي افزوده است که سطح بالاي عدم اطمينان در زنجيره تأمين، توانايي آن را در پيش بيني شرايط آينده با مشکل مواجه مي کند. لذا به منظور برنامه ريزي بهتر و صحيح تر بايد به برنامه ريزي قابل اتکا در فضاي عدم اطمينان و ابهام پرداخته شود. از جمله رويکردهاي جديد و مطمئن رويکرد برنامه ريزي استوار مي باشد. در اين پژوهش، با در نظر گرفتن شرکت ملي پخش فراورده هاي نفتي ايران به عنوان يک مطالعه موردي، عمليات انتقال فراورده در اين سازمان از مبادي تأمين تا نواحي مصرف به صورت يک زنجيره تأمين در نظر گرفته شده و با در نظر گرفتن عدم قطعيت در تقاضاي موجود براي فراورده ها از مدلسازي رياضي استوار به صورت دو هدفه و با اهداف کاهش هزينه حمل و همچنين کاهش تعداد بارگيري ها استفاده شده است. سپس با توجه به حجم بالاي محاسبات و اطلاعات مسئله و عدم امکان استفاده از روشهاي حل دقيق، از الگوريتم فرا ابتکاري NS-GAII براي حل مدل پيشنهادي استفاده شده است.
کلمات کليدي:
زنجيره تأمين، بهينه سازي استوار، عدم قطعيت، بهينه سازي چند هدفه، الگوريتم هاي فراابتکاري
فهرست مطالب
چکيده:‌ه
فهرست مطالبو
فهرست جداولط
فهرست شکل ها:‌ي
فصل اول: مفاهيم، فرضيات، کليات مسئله
1-2- بيان مسئله2
1-3- اهميت و ضرورت پژوهش:3
1-4- هدف هاي تحقيق يا نتايج مورد انتظار:4
1-5- روش کلي تحقيق:4
1-6- شرح واژه ها و اصطلاحات کليدي:4
فصل دوم: پيشينه تحقيق، زنجيره تأمين، استواري مدل مروري بر مسائل بهينه سازي چند هدفه،
و الگوريتم ژنتيک NS-GA II
2-1- مقدمه6
2-2- مديريت زنجيره تأمين7
2-2-1- تهيه کالا در زنجيره تأمين8
2-2-2- مديريت توزيع در زنجيره تأمين9
2-2-2-1- مديريت لجستيك9
2-2-2-2- توزيع فيزيکي10
2-2-2-3- تقاضا و تمرکز بر مشتري10
2-3- استواري، مفهوم و نقش آن در تحقيق در عمليات11
2-4- مدل استوار مبتني بر سناريو) مدل استوار مالوي و همکاران(14
2-5- مروري بر تحقيقات استواري در زنجيره تأمين19
2-6- خانواده مسائل چند معياري28
2-7- جستجو و تصميم گيري29
2-8- بهينه سازي چند هدفي30
تعريف 2-8-1: مسئله بهينه سازي چند هدفي31
تعريف 2-8-2: مجموعه شدني32
تعريف 2-8-3: مفهوم تسلط(چيرگي)33
تعريف 2-8-4: مفهوم بهينگي پارتو و مجموعه غير مسلط34
تعريف 2-8-4-1 : بهينگي پارتو34
تعريف 2-8-4-2 : مجموعه غير مسلط35
تعريف 2-8-5: مجموعه بهينه پارتو سراسري35
تعريف 2-8-6: مجموعه ها و لبه هاي نامغلوب35
2-9- رويکردهاي پايه اي موجود35
2-9-1- ساختار و پيچيدگي مسائل چندهدفه36
2-10- تشريح الگوريتم ژنتيک36
2-10-1- چارچوب يک الگوريتم ژنتيک استاندارد37
2-10-2- کروموزوم38
2-10-3- رمز گذاري38
2-10-4- کدگذاري باينري38
2-10-5- کدگذاري جايگشتي39
2-10-6- کدگذاري ارزشي39
2-10-7- جمعيت40
2-10-8 مقدار برازندگي40
2-10-9- انتخاب40
2-10-9-1- انتخاب بر اساس تورنامنت41
2-10-9-2- انتخاب بر اساس بهترين ها41
2-10-9-3- انتخاب بر اساس حذف درصدي از بدترين اعضا41
2-10-10- عملگر تقاطع41
2-10-11- جهش42
2-10-12- معيار توقف42
2-11- نمودار جريان الگوريتم به همراه شبه کد آن43
2-12- کاربرد الگوريتم هاي ژنتيک در بهينه سازي44
2-12-1- استراتژي برخورد با محدوديت ها45
2-12-1-1- استراتژي اصلاح عملگرها45
2-12-1-2- استراتژي ردي45
2-12-1-3- استراتژي اصلاحي45
2-12-1-4- استراتژي جريمه اي46
2-13- بهينه سازي چند هدفي با استفاده از الگوريتم هاي ژنتيک46
2-13-1- طراحي اصول واجزاي الگوريتم ژنتيک چند هدفه48
2-13-1-1- توابع هدف چندگانه48
2-13-1-2- روشهاي رتبه بندي پارتو48
2-13-1-3- تنوع، تخصيص برازندگي، تقسيم برازندگي49
2-13-1-4- تقسيم برازندگي49
2-13-1-5- فاصله ازدحام50
2-13-1-6- سلول بر اساس چگالي51
2-13-1-7- نخبه گرايي51
2-13-1-7-1- استراتژيهايي که جوابهاي نخبه را در جمعيت نگهداري مي کنند51
2-13-1-7-2- نخبه گرايي با جمعيت هاي صوري52
2-14- جمع بندي: الگوريتم ژنتيک مرتب سازي غيرمغلوب (NSGA-II)52
فصل سوم: مدل برنامه ريزي خطي پيشنهادي، براي حمل و نقل فراورده در شرکت پخش فراورده هاي نفتي ايران
3-1- مقدمه54
3-2- فرمول بندي مسئله55
3-2-1- مجموعه انديس ها:56
3-2-2- پارامترها :56
3-2-3- متغيرها:57
3-2-4 توابع هدف:58
3-2-5 محدوديت ها:58
3-3- خطي سازي مدل61
3-4 همتاي استوار مدل بر اساس الگوي مالوي62
3-5- خلاصه63
فصل چهارم : توسعه الگوريتم ژنتيکNS-GA II، نتايج محاسباتي
4-1- مقدمه64
4-2- تعريف كروموزم65
4-3- ايجاد جمعيت اوليه65
4-4- مکانيزم نمونه گيري65
4-4-1- عملگر انتخابي تورنامنت ازدحام ()66
4-4-2- رويه شناسايي سطوح غير مسلط66
4-4-3- رويه تخصيص فاصله ازدحام67
4-5- عملگرهاي تقاطعي68
4-6- عملگرهاي جهشي69
4-7- نخبه گرايي69
4-8- استراتژي برخورد با محدوديتها69
4-9- معيار توقف الگوريتم70
4-10- نتايج الگوريتم در حالت تک هدفه70
4-10-1- نتايج الگوريتم در حالت تک هدفه در حالت ساده71
4-10-2- نتايج الگوريتم در حالت تک هدفه در حالت استوار72
4-11- حل الگوريتم در حالت چند هدفه73
4-11-1- مقياس هاي کارآيي73
4-11-2- نمودار پارتو74
فصل پنجم: نتيجه‌گيري، ارائه پيشنهاد براي تحقيقات‌ آتي
5-1- نتيجه گيري76
5-2- ارائه پيشنهاد براي تحقيقات آتي77
5-3- جمع بندي78
مراجع79
Abstract85
فهرست جداول
جدول (2-1). تعاريف مديريت زنجيره تأمين7
جدول (2-2). نمونه اي از حوزه هاي کاربردي استواري و نمونه اي از محققين آنها12
جدول (2-3). مقايسه MADM و MODM29
جدول(2- 4). شبه کد الگوريتم ژنتيك.43
جدول (2-5). الگوريتم هاي ژنتيک چند هدفه مشهور و ويژگيهاي آنها47
جدول (2-6). شبه کد اولين تکنيک رتبه بندي پارتو توسط گلدبرگ48
جدول (2-7): شبه کد متد فاصله ازدحام NSGA-II50
جدول(4- 1). پارامترهاي الگوريتم ژنتيك در حالت تک هدفه71
جدول(4- 2). پارامترهاي استواري براي حالت استوار71
جدول (4-3). مقادير عددي به دست آمده براي حالت ساده72
جدول (4-4). مقادير عددي به دست آمده براي حالت استوار73
جدول (4-5). هزينه ها براي نقطه مشخص شده بر اساس وسيله حمل و نقل75

فهرست شکل ها:
شکل (2-1). شکل سمت چپ فضاي متغير تصميم و شکل سمت راست فضاي هدف متناظر را نشان مي دهد32
شکل(2-2). بيان تصويري بهينگي پارتو در فضاي هدف (چپ) و روابط ممکن بين جواب ها در فضاي هدف (راست)33
شکل(2-3). نمايش يک کروموزوم n بيتي در پايه عددي m38
شکل(2-4). کدگذاري باينري39
شکل(2-5). کدگذاري جايگشتي39
شکل (2-6). کدگذاري ارزشي40
شکل(2-7). تصويري نمادين از طرز کار الگوريتم ژنتيک44
شکل(2-8). نمونه اي از رتبه بندي جمعيت49
شکل (2-9). متد فاصله ازدحام50
شکل(2-10). متد سلول براساس چگالي51
شکل(2-11). رويه NSGA-II53
شكل (3-1). شبكه زنجيره تأمين سوخت رساني به كشور براي يك دوره55
شکل(4-1). نحوه نمايش کروموزوم65
شکل (4-2). شبه کد شناسايي سطوح غير مسلط67
شکل (4-3). شبه کد تخصيص فاصله ازدحام67
شکل( 4-4) فاصله ازدحام جواب i68
شکل (4-5). نمودار پارتو74

فصل اول: مفاهيم،
فرضيات،
کليات مسئله
1-1- مقدمه
در سال هاي اخير زنجيره تأمين به عنوان موضوعي جذاب براي مديران و صاحبان صنايع مبدل گرديده و حيات و ممات سازمانها و بنگاههاي اقتصادي در گرو فعاليت در قالب زنجيره هاي در هم تنيده تعريف شده است. از طرفي در محيط پر رقابت امروزي، سرعت بالاي تغيير و تحولات بر عدم اطمينان و ابهام حاکم بر تصميم گيري ها تا حدي افزوده است که سطح بالاي عدم اطمينان در زنجيره تأمين، توانايي آن را در پيش بيني شرايط آينده با مشکل مواجه مي کند. لذا به منظور برنامه ريزي بهتر و صحيح تر بايد به برنامه ريزي قابل اتکا در فضاي عدم اطمينان و ابهام پرداخته شود. از جمله رويکردهاي جديد و مطمئن رويکرد برنامه ريزي استوار مي باشد. در اين پژوهش، با در نظر گرفتن شرکت ملي پخش فراورده هاي نفتي ايران به عنوان يک مطالعه موردي، عمليات انتقال فراورده در اين سازمان از مبادي تأمين تا نواحي مصرف به صورت يک زنجيره تأمين در نظر گرفته شده و با در نظر گرفتن عدم قطعيت در تقاضاي موجود براي فراورده ها از مدلسازي رياضي استوار به صورت دو هدفه و با اهداف کاهش هزينه حمل و همچنين کاهش تعداد بارگيري ها استفاده شده است. سپس با توجه به حجم بالاي محاسبات و اطلاعات مسئله و عدم امکان استفاده از روشهاي حل دقيق، از الگوريتم فرا ابتکاري NS-GAII براي حل مدل پيشنهادي استفاده شده است.

1-2- بيان مسئله
در دنياي رقابتي کنوني مديريت زنجيره تامين1، يکي از مسائل اساسي پيش روي بنگاههاي اقتصادي است که تمامي فعاليتهاي سازمان را به منظور توليد محصولات و ارائه خدمات مورد نياز مشتريان تحت تأثير قرار ميدهد. از اين رو توجه به فرصتها و تهديدات موجود در عرصه تجارت و ارزيابي توان سازمان در رويارويي با شرايط عدم اطمينان در اين عرصه از اهميت انکار ناپذيري برخوردار است. در اين جريان ميزان توليد، فرايند انتقال و عرضه بسيار حايز اهميت ميباشد. از عوامل مهم بقا در محيط پر رقابت امروزي، كاهش هزينههاي حمل، نگهداري و ساير هزينه ها در اين چرخه خواهد بود، همچنين ميزان دريافت بهينه از تأمينکنندگان ميتواند به شكل قابل ملاحظهاي هزينههاي خريد را كاهش و قابليت رقابتپذيري در دنياي استراتژيک کنوني را افزايش دهد. زنجيره تأمين بر تمام فعاليت‌هاى مرتبط با جريان و تبديل کالاها از مرحله ماده خام (استخراج ) تا تحويل به مصرف کننده نهايى و نيز جريان‌هاى اطلاعاتى مرتبط با آنها مشتمل مى‌شود.
علاوه بر اين، يکي از مباحث بسيار مهم در زنجيره تأمين، مبحث عدم قطعيت است. عدم قطعيت (اطمينان) برمبناي نظريه گالبريت2 به تفاوت بين مقدار اطلاعات مورد نياز براي اجراي يک وظيفه و مقدار اطلاعات واقعاً در دسترس اطلاق ميشود. در فرآيند تصميم برنامهريزي زنجيره هاي تأمين عدم اطمينان فاکتوري اساسي است که ميتواند بر اثر بخشي پيکره بندي و هماهنگي زنجيره تأمين موثر باشد
بسياري از صاحبنظران به عدم قطعيت در طراحي زنجيره تأمين را به عنوان يک مبحث باز اشاره کرده اند. سولر3 بيان ميکند که اغلب تکنيکهاي بکار گرفته شده براي طراحي زنجيره تأمين براي مسائل زنجيره تأميني به کار گرفته شدهاند که تقاضا، هزينه ها، زمان انتظار، و ساير پارامترهاي ورودي آنها کاملاً شناخته شده هستند، در حاليکه سناريوهاي زنجيرهتأمين در دنياي واقعي احتمالاً با دادههاي تصادفي متأثر از نوسانات تقاضا، دادههاي گمشده4(عدم وجود داده)، و… شناخته ميشوند. چنين مسائلي نيازمند بکارگيري تکنيکهاي بهينهسازي پيچيدهتري هستند که دادههاي تصادفي را مدنظر قرار داده و پس از آن به صورت واقع بينانهتري به مسائل توليد و شبکه توزيع در دنياي واقعي بنگرند تا بتوانند تصميمات موثرتري اتخاد کنند
در اين پژوهش با توسعه يک مدل رياضي جديد بر اساس الگوي زنجيره تأمين و مسئله حمل و نقل به مطالعه موردي شركت ملي پخش فراورده هاي نفتي ايران پرداخته شده است. در اينجا با در نظر گرفتن فراورده هاي نفتي اصلي توليدي در کشور شامل بنزين، نفت سفيد، نفت گاز و نفت کوره و در نظر گرفتن چرخه ي توليد و مصرف آنها که شامل مبادي تأمين، انبارهاي واسطه و نواحي مصرف مي باشد مسئله تعريف مي شود. مبادي تأمين شامل نه پالايشگاه نفت آبادان، اصفهان، اراک، بندرعباس، تبريز، تهران، شيراز، کرمانشاه، لاوان و همچنين دو پايانه ي واردات در شمال و جنوب کشور، مي شوند. انبارهاي واسطه مشتمل بر 85 انبار اصلي مي باشد که در سرتاسر کشور قابليت دريافت و ذخيره سازي فراورده ها از پالايشگاهها و پايانه هاي ورودي و همچنين انبارهاي ديگر و سپس ارسال آنها به نواحي مصرف را دارند. نواحي مصرف لايه ي نهايي زنجيره و مراکزي جهت تحويل فراورده ها به متقاضيان مي باشند. طبق تقسيم بندي هاي شرکت ملي پخش فراورده هاي نفتي ايران، 229 ناحيه مصرف در کشور جهت توزيع فراورده هاي نفتي وجود دارد. مد نظر قرار دادن وسايل مختلف حمل و نقل فراورده ها يکي ديگر از ويژگي هاي مدل پيشنهادي مي باشد، چهار نوع روش حمل مختلف، شامل حمل جاده اي به وسيله ي تانکرهاي سوخت رسان (در ظرفيت هاي متفاوت)، حمل از طريق خط ريلي کشور، حمل از طريق خطوط لوله و همچنين حمل از طريق کشتي هاي سوخت رسان مي باشد که اين روشها با ظرفيت هاي متفاوت، هزينه هاي متفاوت و بسته به زيرساخت هاي موجود قابل استفاده مي باشند. هدف نهايي مدل پيشنهادي کمينه کردن هزينه هاي انتقال فراورده هاي نفتي براي شرکت ملي پخش فراورده هاي نفتي ايران مي باشد، هدف ديگر با توجه به استراتژي هاي جديد شركت ملي پخش در ايجاد امكان توزيع مستقيم فراورده ها با كمترين تعداد بارگيري جهت داشتن امنيت بيشتر در اين بارگيري ها و حفظ اصول تعريف شده در سيستمهاي بهداشت، ايمني و محيط زيست مي باشد. با مد نظر قرار دادن استواري5 ساختار، مدل پيشنهادي سعي در حل يک مسئله واقعي با ابعاد بسيار بزرگ مي کند، که مسلماً روشهاي حل دقيق از قبيل شاخه و کران و غيره از حل آن عاجز مي باشند. در اين پژوهش سپس براي حل مدل از يک روش متاهيوريستيک (NS-GAII) استفاده شده است و بدين ترتيب مسئله ي نقل و انتقال فراورده هاي نفتي در کشور با در نظر گرفتن متغير بودن تقاضا و امکان وجود عدم تخمين درست در رابطه با داده هاي موجود با کامل ترين ديدگاه مرتفع مي شود.
1-3- اهميت و ضرورت پژوهش:
رقابت مفهومي کاملاً شناخته شده در دنياي پيچيده امروزي است؛ کاهش قيمت تمام شده، افزايش سطح خدمت رساني به مشتريان و برآوردن سريع نيازهاي آنها، از جمله مواردي است که به منظور باقي ماندن در صحنه رقابت، براي هر محصول و هر خدمت ارايه شده الزامي است. حال هنگامي که رقابت بر سر کاهش نرخ تمام شده در رابطه با مهمترين کالاي استراتژيک و مصرفي کشور مطرح مي شود، مسئله اهميت ويژه پيدا کرده و ضرورت و توجيه اقتصادي بارزي در توجه به آن يافت مي شود. با توجه به هزينه هاي بالاي پالايش و پخش فراورده هاي نفتي در کشور و نياز به استمرار اين فرايند به عنوان يکي از ضرورت هاي اصلي براي توسعه و پيشرفت کشور اسلامي و تأکيد مسئولين کشوري براي رسيدن به خود کفايي در اين صنعت استراتژيک و از سوي ديگر نياز روز افزون به کاهش هزينه ها ي کلان دولت و استفاده حداکثري از منابع، نياز به داشتن طرحي جامع براي فرايند سوخت رساني به كشور با در نظر گرفتن کليه متغيرها براي دوره هاي زماني آينده مبرم و انکار ناشدني مي باشد. علاوه بر اين ويژگي استواري مدل پيشنهادي اين امکان را ايجاد مي کند که اگر در يک دوره زماني يکي از پالايشگاههاي کشور نتوانست به تعهدات خود عمل نمايد، يا يک يا چندين انبار قابليت استفاده نداشته باشند، شرکت ملي پخش فراورده هاي نفتي کشور با کمترين ضرر ممکن برنامه ريزي تحويل فراورده ها را انجام داده و نيازهاي سوختي کشور را برطرف سازد.
بر اين اساس ضروري است کليه عناصر و اجزاي درگير در چرخه خريد و فروش فراورده ها يا به عبارت بهتر اجزاي زنجيره تأمين به شيوهاي موثر ديده شده و مکانيزمهاي مناسبي را به منظورکاهش هزينهها و افزايش سرعت انتقال با در نظر گرفتن موارد ايمني بکار گيرند. هدف از اجراي اين پروژه رسيدن به مدلي جامع براي فرايند سوخت رساني به کشور با هدف کاهش هزينه ها و داشتن قدرت انعطاف در برابر هر گونه محرک بيروني و در شرايط عدم اطمينان به داده ها مي باشد.
1-4- هدف هاي تحقيق يا نتايج مورد انتظار:
با توجه به موارد ذکر شده در بالا، هدف کلي اين تحقيق را ميتوان بصورت زير بيان نمود، تعيين اينکه چه ميزان از هريک از فراورده ها از هر مبدأ تأمين به هر انبار به وسيله هر روش حمل انتقال پيدا کرده و از آنجا چه ميزان از هريک از فراورده ها از هر انبار به انبار ديگر و همچنين از هر انبار به هر ناحيه مصرف به وسيله هر روش حمل انتقال پيدا کند، البته با توجه به شرايط عدم قطعيت، در نظر گرفتن استواري مدل و در راستاي کمينه سازي مدل رياضي دو هدفه
اهداف مدل عبارتند از:
کمينه کردن هزينه انتقال فراورده ها در طول زنجيره براي شرکت ملي پخش فراورده هاي نفتي کشور
کمينه کردن استفاده از تانکرهاي سوخت رسان در راستاي ايجاد ايمني بيشتر
1-5- روش کلي تحقيق:
اين تحقيق از نظر جهت گيري در چارچوب تحقيقات کاربردي قرار ميگيرد زيرا با استفاده از نتايج اين پژوهش ميتوان براي حل مسائلي خاص در سازمان پيشنهاداتي ارائه نمود. به علاوه اين تحقيق از نظر نوع روش توصيفي بوده و طي آن از ابزارهاي رياضي و مدل سازي استفاده ميشود.
1-6- شرح واژه ها و اصطلاحات کليدي:
خريد: مديريت تمامي منابع خارجي شرکت به صورتي که تأمين تمامي کالاها، خدمات، قابليتها، و دانشي که براي اجرا، نگهداري، و مديريت فعاليتهاي اصلي و پشتيباني شرکت لازم است، در بهترين شرايط مطلوب تضمين شود. ( تيموري ، 1387 ]2[).
زنجيره تامين: شامل تمام فعاليت هاي مرتبط با جريان و تبديل کالاها از مرحله ماده خام تا مصرف کننده نهايي و نيز جريانهاي اطلاعاتي مرتبط با آنها مي باشد. بطور کلي زنجيره تأمين، زنجيره اي است که همه فعاليت هاي مرتبط با جريان کالاو تبديل مواد از مرحله تهيه مواد اوليه تا مرحله تحويل کالاي نهايي به مصرف کننده را شامل مي شود. در کنار جريان مواد، دو جريان ديگر که يکي جريان اطلاعات و ديگري منابع مالي است، نيز وجود دارد.( غضنفري و فتح اله،1385 ]1[
مديريت زنجيره تأمين: شامل يکپارچه سازي فعاليتهاي زنجيره تأمين و نيز جريان هاي اطلاعاتي مرتبط با آنها از طريق بهبود در روابط زنجيره براي دست يابي به مزيت رقابتي قابل اتکا مي باشد. ( غضنفري و فتح اله،1385]1[)
عدم قطعيت (اطمينان): .عدم قطعيت(اطمينان) بر مبناي نظر گالبريت (1973) به تفاوت بين مقدار اطلاعات مورد نياز براي اجراي يک وظيفه و مقدار اطلاعات واقعاً در دسترس اطلاق ميشود. در فرآيند تصميم برنامهريزي زنجيره هاي تأمين عدم اطمينان فاکتوري اساسي است که ميتواند بر اثر بخشي پيکره بندي و هماهنگي زنجيره تأمين موثر باشد(ربيعه، 1389]3[) .
تکنيک هاي تصميمگيري چند معياره: تکنيک هايي که در تصميمگيريهاي مربوط به آنها، بجاي يک معيار يا شاخص، چند شاخص يا معيار بهينگي نقش داشته و به دو دسته تکنيکهاي تصميمگيري چند شاخصه و تکنيکهاي تصميمگيري چند هدفه تقسيم ميشوند(ربيعه، 1389]3[).

فصل دوم
پيشينه تحقيق:
زنجيره تأمين، استواري مدل
مروري بر مسائل بهينه سازي چند هدفه،
و الگوريتم ژنتيک NS-GA II
2-1- مقدمه
در اين فصل مفهوم اصلي زنجيره تأمين شرح داده مي شود. زنجيره تأمين براي تحويل محصولات و خدماتي که مورد نياز ما يا سازمان ما مي باشد به اشکال گوناگوني مورد نياز مي باشد. در هر کسب و کار تجاري يک عرضه کننده و يک مشتري وجود دارد، و در اين بين فعاليت ها، تسهيلات و فرايندهايي وجود داردکه عرضه کننده را به مشتري پيوند مي دهد. مديريت فرايند ايجاد تعادل در پيوند ميان مشتري و عرضه کننده و تلاش عرضه کننده در جهت تحويل بهترين ارزش به مشتري در حداقل هزينه، مديريت زنجيره تأمين گفته مي شود. از سوي ديگر بحث استواري، از مباحث نسبتاً جديد علم تحقيق در عمليات مي باشد و با واژه هايي چون عدم قطعيت يا عدم اطمينان، عدم دقت، تغييرپذيري مستمر و… همراه است و به عبارتي استواري و مدل هاي مربوطه به منظور مقابله با عدم اطمينان و واژه هاي مشابه مورداستفاده قرار مي گيرند. در اين فصل در نظر داريم تا مفهوم اين دو واژه را بيشتر مورد بررسي و کنکاش قرار داده و با تلفيق اين دو مفهوم نقش آنها را در مدل پيشنهادي بيان نماييم.
2-2- مديريت زنجيره تأمين
در اين بخش در ابتدا به مروري از تعاريف ارائه شده در خصوص زنجيره تأمين يا مديريت زنجيره تأمين پرداخته و سپس به اهميت داشتن نگاه يکپارچه به زنجيره تأمين پرداخته مي شود.
جدول (2-1). تعاريف مديريت زنجيره تأميننويسندهسالتعريفتان و همکاران1998مديريت زنجيره تأمين شامل مديريت مواد/ تأمين، از عرضه مواد اوليه تا محصول نهايي است و ممکن است تکرار اين چرخه و استفاده مجدد را در برگيرد. مديريت زنجيره تأمين بر اين موضوع تأکيد دارد که شرکت ها چگونه از فرآيند، تکنولوژي و ظرفيت تأمين کنندگانشان براي افزايش مزيت رقابتي استفاده مي کنند. اين يک فلسفه مديريت با هدف گسترش فعاليت هاي سنتي درون سازماني و شرکاي تجاري با هدف مشترك بهينه سازي و کارايي است.بري و همکاران1994هدف مديريت زنجيره تأمين اعتمادسازي، تبادل اطلاعات در زمينه نيازهاي بازار، توسعه محصولات جديد و کاهش تعداد تأمين کنندگان است.الرام1991شبکه اي از شرکت هاست که براي تحويل محصول يا خدمت در ارتباط با يکديگر قرار دارند و جريان مواد از عرضه مواد اوليه تا تحويل نهايي را در بر مي گيرد.کريستوفر1992شبکه اي از سازمان هاست که از طريق ارتباطات بالادستي و پايين دستي در فرآيندها و فعاليت هاي مختلفي درگير هستند و ارزشي را در قالب محصولات و خدمات براي مصرف کننده نهايي ايجاد ميکند.لي و بلينگتون1992شبکه اي از توليدکنندگان و توزيع کنندگان است که مواد اوليه را تهيه و آنها را به محصولات نيمه ساخته و نهايي تبديل کرده و محصولات نهايي را بين مشتريان توزيع مي کنند.کوپسزکا1997مجموعه اي از واحدهاست که شامل تأمين کنندگان، ارائه کنندگان خدمات لجستيک، توليدکنندگان، توزيع کنندگان و فروشندگان است که جريان مواد، اطلاعات و محصول بين آنها جريان دارد.لي و نگ1997شبکه اي از واحدهاست که براي توليد و تحويل کالا و خدمات از تأمين کننده يا تأمين کنندگان شروع شده و به مشتري يا مشتريان ختم مي شود.هانگ و همکاران2002شبکه اي از واحدهاست که براي توليد و تحويل کالا و خدمات از تأمين کننده يا تأمين کنندگان شروع شده و به مشتري يا مشتريان ختم مي شود.مابرت و وانکاتارامانان1999فرآيند برنامه ريزي، اجرا و کنترل کارآمد جريان مواد اوليه، موجودي هاي در جريان ساخت، محصولات نهايي و همچنين جريان اطلاعات مرتبط با آن از نقطه اوليه تا نقطه مصرف که با هدف تأمين نيازهاي مشتريان انجام مي شود.لوي و همکاران2000مجموعه اي از روش هاست که براي يکپارچه نمودن مؤثر تأمين کنندگان، توليدکنندگان، انبارها و فروشگاه ها به کار مي رود تا محصولات مورد نياز به مقدار مشخص، در زمان معين و در مکان معين توليد شده و به مشتريان عرضه شود تا هزينه کل زنجيره حداقل شده و نيازهاي مشتريان نيز با سطح سرويس بالا برآورده شود (احمدي کهنعلي،1387).چوپرا1992يک زنجيره تأمين شامل همه بخش هايي است که بطور مستقيم و غيرمستقيم در برآورد نياز مشتري درگير هستند و تنها شامل تأمين کنندگان و مشتريان نبوده بلکه شامل حمل و نقل کنندگان، انبارداران، خرده فروشان و حتي خود مشتريان نيز مي باشد. هدف اصلي هر زنجيره تأمين بايد حداکثرکردن ارزش کلي ايجاد شده باشد (چوپرا،1992).سبري و بامون2000زنجيره تأمين به عنوان شبکه اي از تسهيلات و امکاناتي است که امور خريد مواد خام، تبديل مواد خام به محصولات واسطه اي يا نهايي و توزيع محصولات نهايي به خرده فروشي ها يا مستقيماً به مشتريان را شامل مي شود. اين تسهيلات که معمولاً متعلق به شرکت هاي مختلفي است شامل کارخانجات توليدي، مراکز توزيع و انبارهاي محصول نهايي مي باشد. اين تسهيلات به طريقي به هم مرتبط و يکپارچه شده اند که تغييري در هر کدام مي تواند روي عملکرد هر يک از آنها تأثير بگذارد.
با توجه به اين تعاريف و از ديدگاه عملياتي و در نگاهي کلي به زنجيره تأمين، شبکه زنجيره تأمين شامل سه بخش مجزا ميباشد. بخش اول شامل M توليد کننده (i=1,2, …,M) است که کالاها و خدمات را براي کارخانجات يا بنگاههاي توليدي ارائه مي کنند. اين شبکه تأمين شامل تمام تأمين کنندگان مواد خام، قطعات توليدي و بخش خدمات براي کارخانجات مي باشد. بخش دوم شامل N کارخانه (n=1,2,…,N) است که فرآيند تبديل واقعي رخ مي دهد و خدمات/محصولات توليد و عرضه مي شوند. بخش سوم شبکه توزيع است که شامل K توزيعکننده (k=1,2,…,k) است و در حقيقت در اين مرحله است که تقاضا براي محصول يا خدمت ايجاد مي گردد. به لحاظ عملياتي اين شبکه مي تواند شامل مجموعه اي ازمشتريان، مجموعه اي از توزيع کنندگان و مجموعه اي از فروشندگان (واسطه ها) باشد. اگرچه که مباحث مديريتي در کنترل و مديريت شبکه هاي تأمين و توزيع از برخي جهات متفاوت است، اما هر تحليل عملياتي از زنجيره تأمين نيازمند آن است که اين شبکه ها را به طور همزمان يکپارچه و تلفيق نمايد (سلکوک ارنژوک ، سيمسون، واخاريا،1999[34])
تيلور (1997) مديريت زنجيره تأمين را به موارد زير تقسيم نموده است:
استراتژي تهيه و توزيع کالا در زنجيره تأمين
مديريت خريد و تهيه و تدارک کالا
تدارکات توليد
برنامه ريزي و استراتژي توزيع
برنامه ريزي جهت نگه داري کالا در انبار و مديريت عملياتي
مديريت موجودي
مديريت حمل و نقل
تهيه و توزيع کالا در سطح بين المللي و استراتژي هاي ورود به بازارهاي بين المللي
تعريف تيلور نشان دهنده آن است که تهيه و توزيع کالا زيرمجموعه اي از مديريت زنجيره تأمين مي باشد. هر کدام از اين موارد مي تواند به عملکرد بهتر فرايند زنجيره تأمين کمک کرده و در نتيجه باعث رضايت ذينفعان گردد.
2-2-1- تهيه کالا در زنجيره تأمين
افزايش رقابت شرکتها را ملزم به دستيابي کارايي در هزينه و پاسخگويي به مشتريان کرده است و اين موجب شده است تا سازمان به دنبال شراکتهاي استراتژيک6 با تأمينکنندگان باشد.
پيش از ورود به بحث بهتر است تعريفي از خريد ارائه شود فانويل (2009) خريد را بدين صورت تعريف ميکند. ” مديريت تمامي منابع خارجي شرکت به صورتي که تأمين تمامي کالاها، خدمات، قابليتها، و دانشي که براي اجرا، نگهداري، و مديريت فعاليتهاي اصلي و پشتيباني شرکت لازم هستند، در بهترين شرايط مطلوب تضمين شود.”
ارزيابي تأمين کنندگان يکي از مهمترين موضوعاتي است که در زمينه برنامه ريزي استراتژيک سازماني ميان مديران و کارآفرينان مورد بحث قرار ميگيرد. امروزه بازارها در موقعيتي قرار دارند که هم مشتريان و هم تأمين کنندگان را به چالش ميکشند شرکتهاي خريدار به طور مداوم به وسيله ابهامات زياد مشتريان تحت تأثير قرار دارند. هزينه نگهداري موجودي وابسته به محصولات در هر دوره براي هر واحد از محصولات در افق برنامهريزي درنظر گرفته شده است، اعمال ميگردد. تصميم گيرنده نيازمند آن است که در مورد اينکه چه محصولاتي با چه مقاديري از کدامين عرضه کننده و کدامين دوره خريداري شود، تصميمگيري کند.
خريد تأثير بهسزايي بر عمليات و سودآوري شرکت(مستقيم و غير مستقيم) دارد. فرآيند خريد ميتواند طيف وسيعي از کالاها و خدمات را در بر بگيرد. بهطور عام، مواد و خدمات خريداري شده را ميتوان به دستههاي زير تقسيمبندي نمود: مواد خام، مواد تکميلي7، محصولات نيمه ساخته8،محصولات نهايي9، کالاهاي سرمايه اي يا تجهيزات سرمايهاي10، اقلام نگهداري، تعميرات و عملياتي11 و خدمات
2-2-2- مديريت توزيع در زنجيره تأمين
حرکت فيزيکي و تحويل کالا ها به مشتريان هدف کليدي مديريت زنجيره تأمين است. سه جنبه کليدي از خدمات مشتري عبارتند از خصوصيات، قيمت و زمان.



قیمت: تومان


پاسخ دهید