دانشگاه صنعتي اصفهان
دانشکده کشاورزي
بررسي اثر تنش شوري و زمان برداشت بر خصوصيات مورفولوژيک، فيزيولوژيک، فيتوشيميايي و فعاليت آنتياکسيداني گياه مورد
پايان نامه کارشناسي ارشداصلاح نباتات
زينب وفادار شوشتري
اساتيد راهنما
دکتر مهدي رحيم ملک
دکتر محمدرضا سبزعليان

1393
دانشگاه صنعتي اصفهان
دانشکده کشاورزي
پايان‌نامه‌ي کارشناسي ارشد رشته‌ي اصلاح نباتات خانم زينب وفادار شوشتري
تحت عنوان
بررسي اثر تنش شوري و زمان برداشت بر خصوصيات مورفولوژيک، فيزيولوژيک ، فيتوشيميايي و فعاليت آنتي اکسيداني گياه مورد

در تاريخ 10/8/93 توسط کميته‌ي تخصصي زير مورد بررسي و تصويب نهايي قرار گرفت.
1- استاد راهنماي پايان‌نامهدکتر مهدي رحيم ملک
2- استاد راهنماي پايان‌نامهدکتر محمد رضا سبزعليان
3- استاد مشاور پايان‌نامهدکتر علي نيکبخت
4- استاد مشاور پايان‌نامهدکتر سيد امير حسين گلي
5- استاد داوردکتر آقا فخر ميرلوحي
6- استاد داوردکتر جواد کرامت
سرپرست تحصيلات تکميلي دانشکدهدکتر محمد مهدي مجيدي
قدرنامه:
سپاس خداي را که سخنوران، در ستودن او بمانند و شمارندگان، شمردن نعمت هاي او ندانند و کوشندگان، حق او را گزاردن نتوانند.
سپاسگذارم از خانواده مهربانم که آرامش روحي و آسايش فکري فراهم نمودند تا با حمايت هاي همه جانبه در محيطي مطلوب ، مراتب تحصيلي ام را به اتمام برسانم.
از اساتيد راهنماي دانشمند ودلسوزم، جناب آقاي دکتر رحيم ملک وجناب آقاي دکتر سبزعليان که از محضر پر فيض تدريسشان ، بهره ها برده ام و در کمال سعه صدر، با حسن خلق و فروتني، از هيچ کمکي در اين عرصه بر من دريغ ننمودند و زحمت راهنمايي اين رساله را بر عهده گرفتند کمال تشکر و امتنان را دارم. از اساتيد صبور و شايسته جناب آقاي دکتر نيکبخت و جناب آقاي دکتر گلي که زحمت مشاوره اين رساله را متقبل شدند در حاليکه بدون مساعدت ايشان، اين پروژه به نتيجه مطلوب نمي رسيد کمال قدرداني و تشکر دارم ؛ از اساتيد اخلاقم جناب آقاي دکترميرلوحي و جناب آقاي دکتر کرامت که زحمت بازخواني و داوري اين پايان نامه را عهدهدار بودند، بسيار سپاسگزارم. از ديگر اساتيد گرانقدر گروه زراعت و اصلاح نباتات که افتخار شاگردي ايشان را داشتم، دکتر ارزاني، دکتر سعيدي، دکتر مير لوحي ، دکتر مجيدي و دکتر مجني کمال تشکر و قدرداني را دارم و برايشان آرزوي سلامتي و پيروزي از درگاه خداوند منان را دارم. از جناب آقاي مهندس خزايي، کيان مهر و محمدي که در مسير انجام اين پايان‌نامه از مساعدتهايشان بسيار بهرمند شدم تشکر مينمايم. همچنين از شرکت داروسازي باريج اسانس و جناب آقاي مهندس حسيني جهت همکاري بيدريغ ايشان بينهايت سپاسگذارم زيرا بدون کمکهاي اين عزيزان هيچ‌گاه اين پاياننامه بدين شکل انجام نميشد .
با سپاس بي دريغ خدمت دوست عزيزم خانم مريم سلامي که خواهرانه و دلسوزانه در انجام اين پايان نامه همراهيم کرد و آقايان سينا نورائي و فريد برازنده که در طول تحصيل و زمان گذراندن اين پايان نامه دوستي خود را در حقم تمام کردند.
با تشکر خالصانه خدمت همه کساني که به نوعي مرا در به انجام رساندن اين مهم ياري نموده اند و از تمام همکلاسيهاي خوبم ارشد اصلاح ورودي 91 و آقاي برزويي عزيز نيز تشکر و قدرداني مينمايم و براي همهي اين بزرگواران آرزوي سلامتي و کامروايي در تمام مسير زندگيشان از پيشگاه خداوند منان مينمايم.
زينب وفادار شوشتري
پاييز 93
ماحصل آموخته هايم را تقديم مي کنم
به آنان که مهر آسماني شان آرام بخش آلام زميني ام است
به استوارترين تکيه گاهم، دستان پرمهر پدرم
به سبزترين نگاه زندگيم، چشمان سبز مادرم
به همراه و همگام زندگي ام ، همسر مهربانم
و يگانه خواهرم
که هرچه آموختم در مکتب عشق شما آموختم و هرچه بکوشم قطره اي از درياي بي کران مهربانيتان را سپاس نتوانم بگويم.
امروز هستي ام به اميد شماست و فردا کليد باغ بهشتم رضاي شما
را آوردي گران سنگ تر از اين ارزان نداشتم تا به خاک پايتان نثار کنم، باشد که حاصل تلاشم نسيم گونه غبار خستگيتان را بزدايد.
کليه حقوق مادي مترتب بر نتايج مطالعات،
ابتکارات و نوآوريهاي ناشي از تحقيق موضوع اين
رساله متعلق به دانشگاه صنعتي اصفهان است.
فهرست مطالب
عنوانصفحه
فهرست مطالب………………………………………………………………………………………………………………………………………هشت
فهرست اشکال يازده
فهرست جداول … ..دوازده
فصل اول : مقدمه و بررسي منابع2
1-1 اهميت و اهداف پژوهش2
1-2 مقدمه4
1-3 تأثير زمان برداشت و ترکيبات مؤثره گياهان دارويي4
1-4 گياه شناسي مورد5
1-4-1 خصوصيات تيره ميرتاسه5
1-5 جنس هاي مهم تيره مورد در ايران6
1-6 اختصاصات زايشي و رويشي7
1-7 نياز اکولوژي7
1-8کاشت و پرورش مورد8
1-9 خواص دارويي گياه مورد8
1-10 اندام دارويي مورد9
1-11کاربرد و اهميت اقتصادي9
1-12 فيتوشيمي اسانس مورد9
1-13 آنتي اکسيدان ها9
1-14 طبقه بندي آنتي اکسيدان ها10
1-15 آنتياکسيدانهاي موجود در غذا11
1-16 اندازهگيري فعاليت آنتي اکسيداني12
1-17 سنجش ميزان پاکسازي آلفا، آلفا دي فنيل بتا پکريل هيدرازيل12
1-18 آزمون قدرت احياءکنندگي آهن12
1-19 روش بي رنگ شدن بتا کاروتن13
1-20 ترکيبات فنوليک13
1-21 فلاونوئيدها14
1-22 استخراج ترکيبات فنوليک15
1-23 آشنايي با کروماتوگرافي گازي(GC)16
1-24 عوامل موثر بر ترکيبات ثانويه گياهان دارويي16
1-25 بررسي زمان برداشت17
1-26 شوري17
1-27 اثرات شوري بر گياهان18
1-28 راههاي محدود شدن رشد گياه در اثر تنش شوري18
1-29 اثرات شوري بر رشد رويشي گياهان19
1-30 اثرات شوري بر گل دهي و تشکيل بذر و عملکرد گياهان20
1-31 اثرات شوري بر فرآيندهاي متابوليک20
1-32 بررسي منابع21
فصل دوم :مواد و روش ها26
2-1 زمان و مشخصات محل اجراي آزمايش26
2-3 نحوه کاشت27
2-4 اعمال تيمار شوري27
2-5 شاخص هاي اندازه گيري شده28
2-5-7- اندازه گيري رطوبت نسبي برگ RWC) )28
2-5-8- اندازه گيري ميزان کلروفيل29
2-5-9- اندازه گيري ميزان پرولين30
2-5-10 وزن تر و خشک ريشه ها30
2-6 اندازهگيري درصد اسانس و اجزاي آن31
2-6-1 استخراج و محاسبه درصد اسانس31
2-6-2 شناسايي ترکيبات اصلي اسانس31
2-7 اندازهگيري فعاليت آنتياکسيداني32
2-7-1 عصاره گيري32
2-7-2 اندازه گيري کل ترکيبات فنوليک32
2-7-3 آزمون DPPH33
2-7-4 بررسي قدرت احيا کنندگي آهن33
2-7-5 ارزيابي فعاليت آنتي اکسيداني به روش بي رنگ شدن بتا کاروتن34
2-8 سنجش فلاونوئيد کل35
2-9 تجزيه و تحليل هاي آماري35
فصل سوم :نتايج وبحث36
3-1 آمارههاي توصيفي صفات مورد مطالعه در زمانهاي مختلف برداشت و سطوح مختلف تنش شوري36
3-1-1آمارههاي توصيفي صفات مورفولوژيک36
3-1-2 در آمارههاي توصيفي صفات فيزيولوژيک39
3-1-3 آماره توصيفي صفات فيتوشيميايي42
3-2 نتايج تجزيه واريانس و مقايسه ميانگين صفات ارزيابي شده تحت تنش شوري و زمان برداشت47
3-2-1صفات مورفولوژيک47
3-2-2 تجزيه واريانس و مقايسه ميانگين وزن تر و خشک ريشه48
3-2-3 صفات فيزيولوژيک50
3-2-4 صفات فيتوشيميايي52
3-3 نتايج آناليز ترکيبات اسانس (GC)61
3-4 نتايج همبستگي کليه صفات مورد مطالعه62
3-5 مقايسه فعاليت آنتي اکسيداني عصاره گياه مورد (تحت تنش شوري و زمان برداشت)68
4-6 همبستگي ترکيبات فتوليک و سه مدل سيستم سنجش ظرفيت آنتي اکسيداني75
3-7 بحث78
فصل چهارم نتيجهگيري و پيشنهادات84
4-1- نتيجهگيري کلي84
4-2- مطالعات مورفولوژيک84
4-3- بررسي پارامترهاي فيزيولوژيک85
4-4-بررسي مطالعات فيتوشيميايي85
4-5- بررسي فعاليت آنتي اکسيداني86
4-6- پيشنهادات86
منابع88

فهرست نمودار
عنوانصفحه
شکل2-1: مراحل اتنقال و کاشت قلمه هاي ريشه دار شده27
شکل 2-2: کلروفيل استخراج شده از برگ گياه مورد تحت تنش شوري و سه زمان برداشت29
شکل2-3: پرولين اندازهگيري شده از برگ گياه مورد تحت تنش شوري و سه زمان برداشت30
عکس3-1: وزن تر ريشه49
شکل3-1 : مقايسه ميانگين وزن تر ريشه در اثر تنش شوري57
شکل3-2 : مقايسه ميانگين وزن خشک ريشه در اثر تنش شوري57
شکل3-3: مقايسه ميانگين تغييرات درصد بازدارندگي راديکال آزاد DPPH در زمان برداشت بهار70
شکل3-4 : مقايسه ميانگين تغييرات درصد بازدارندگي راديکال آزاد DPPH در زمان برداشت تابستان71
شکل3-5: مقايسه ميانگين تغييرات درصد بازدارندگي راديکال آزاد DPPH در در زمان برداشت پاييز71
شکل3-6: مقايسه ميانگين قدرت احياءکنندگي آهن در زمان برداشت بهار72
شکل3-7 :مقايسه ميانگين قدرت احياءکنندگي آهن در زمان برداشت تابستان72
شکل3-8 :مقايسه ميانگين قدرت احياءکنندگي آهن در زمان برداشت پاييز73
شکل3-9: مقايسه ميانگين قدرت آنتي اکسيداني روش بتاکاروتن(بهار)73
شکل3-10 :مقايسه ميانگين قدرت آنتي اکسيداني بتاکاروتن (تابستان)74
شکل3-11 : مقايسه ميانگين قدرت آنتي اکسيداني بتاکاروتن(پاييز)74
شکل 3-12 : همبستگي ميزان کل فنوليک و سيستم سنجش ظرفيت آنتي اکسيداني بتاکاروتن 76
شکل 3-13: همبستگي ميزان کل فنوليک و سيستم سنجش ظرفيت آنتي اکسيداني DPPH76
شکل 3-14: همبستگي ميزان کل فنوليک و سيستم سنجش ظرفيت آنتي اکسيداني FTC77
فهرست جداول
عنوان صفحه
2-1- معرفي خصوصيات خاک زراعي مورد استفاده…………………………………………………………………………………26
3-1- آماره توصيفي صفات مورفولوژيک……………………………………………………………………………………………….44
3-2- آماره توصيفي صفات فيزيولوژيک……………………………………………………………………………………………….45
3-3- آماره توصيفي صفات فيتوشيميايي………………………………………………………………………………………………….46
3-4- مقايسه ميانگين مربعات صفات مورفولوژيک……………………………………………………………………………………54
3-5- مقايسه ميانگين مربعات صفات فيزيولوژيک……………………………………………………………………………………..55
3-6- مقايسه ميانگين مربعات صفات فيتوشيميايي ……………………………………………………………………………………..56
3-7- مقايسه ميانگين صفات مورفولوژيک تحت تنش شوري و زمان برداشت………………………………………………..58
3-8- مقايسه ميانگين صفات فيزيولوژيک مورد مطالعه تحت تنش شوري و زمان برداشت……………………………….59
3-9- مقايسه ميانگين صفات فيتوشيميايي مورد مطالعه تحت تنش شوري و زمان برداشت…………………………………60
3-10-مقايسه ترکيبات اسانس گياه مورد تحت تنش شوري ……………………………………………………………………….61
3-11: نتايج همبستگي کليه صفات در زمان برداشت بهار……………………………………………………………………………65
3-12- نتايج همبستگي کليه صفات در زمان برداشت تابستان……………………………………………………………………….66
3-13- نتايج همبستگي کليه صفات در زمان برداشت پاييز…………………………………………………………………………..67

چکيده
ايران داراي منابع با ارزشي از گياهان دارويي و زينتي مي باشد. با توجه به اهميت گياهان دارويي، امروزه پژوهش هاي بسياري از محققان علوم گياهي معطوف به جنبههاي مختلف کاربردي اين گياهان شده است. حدود 15 درصد اراضي کشور ايران با مشکل شوري مواجه هستند و گزارشهاي موجود حاکي از روند افزايشي اين مشکل است. گياه مورد با نام علمي Myrtus communis يک گونه ديپلوئيد از خانواده ميرتاسه (Myrtaceae) بوده و از جمله گياهان مهم دارويي و زينتي محسوب ميشود. يکي از اهداف مهم در گياهان دارويي، بالا بردن ميزان ترکيبات آنتياکسيداني حائز اهميت در اين گياهان ميباشد با اين حال اين ترکيبات ميتواند تحت تأثير محيط واقع گردد. از اين رو مطالعه حاضر به منظور بررسي اثر سطوح مختلف تنش شوري بر خصوصيات مورفولوژيک، فيزيولوژيک، فيتوشيميايي وفعاليت آنتي اکسيداني گياه مورد انجام گرفت. اين آزمايش در قالب يک آزمايش اسپليت پلات در زمان بر پايه بلوک هاي کامل تصادفي با 4 تکرار و در 4 سطح شوري و3 زمان برداشت (اوايل بهار، اوايل تابستان و اوايل پائيز) انجام شد. با توجه به نتايج مورفولوژيک بدست آمده درهرسه زمان برداشت رشد رويشي به جز از نظر تعداد شاخه فرعي و گلدهي در گياه مورد تحت تنش شوري کاهش پيدا کرد. کلروفيل، سبزينگي و محتواي رطوبت نسبي برگ گياه مورد تحت تنش شوري کاهش و ميزان پرولين و کاروتنوئيد(در زمان برداشت بهار و تابستان) افزايش يافت. طبق نتايج حاصل از اين مطالعه زمان برداشت بهار و تابستان بيشترين ميزان متابوليتهاي ثانويه را داشتند. در زمان برداشت پاييز ترکيبات فنوليک، فعاليت آنتي اکسيداني، درصد اسانس و فلاونوئيد نسبت به دو زمان برداشت ديگر کاهش داشت. به طور کلي تنش متوسط شوري تا 4دسي زيمنس و زمان برداشت بهار و تابستان باعث افزايش درصد اسانس گرديد و تنش شوري تا 6دسي زيمنس و زمان برداشت بهار و تابستان نسبت به پاييز باعث افزايش ترکيبات فنوليک(96/96) ، ميزان فلاونوئيد(24/8) و فعاليت آنتي اکسيداني شد. در اين مطالعه مقايسه ايي که بين 3 روش سنجش فعاليت آنتي اکسيداني در سه زمان برداشت صورت گرفت نشان داد که همبستگي بين هر سه روش DPPH، احيا کنندگي آهن و بتاکاروتن در زمان برداشت اول و دوم مثبت ميباشد. در پاييز دو مدل سيستم DPPH و FTC داراي همبستگي مثبت بودند در حاليکه روش بتاکاروتن نتايج همسو با اين دو روش نداشت. فعاليت آنتي اکسيداني در زمان برداشت بهار و تابستان با افزايش سطوح شوري افزايش داشت که دليل اين موضوع احتمالا” بالا بودن ترکيبات فنوليک گياه مورد در بهار و تابستان ميباشد. نتايج آناليزترکيبات اسانس نشان داد که ميزان آلفاپينن و 1.8 سينئول تحت تنش شوري نسبت به شاهد افزايش داشت . به منظور دستيابي به بالاترين عملکرد گياه مورد تحت تنش شوري، زمان برداشت بهار و تابستان به عنوان بهترين مرحله برداشت و با تنش شوري حداکثر 4 دسي زيمنس معرفي ميگردد.
واژههاي کليدي: تنش شوري، زمان برداشت، فعاليت آنتي اکسيداني، گياه مورد
فصل اول
مقدمه و بررسي منابع
1-1 اهميت و اهداف پژوهش
ايران داراي منابع با ارزشي از گياهان دارويي و زينتي مي باشد. رو?کرد جهان? به استفاده از گ?اهـان دارو?ـ? و ترک?ـبهـاي طب?ع? در صنا?ع دارو??، آرا?ش?- بهداشت? و غـذا?? ن?از مبرم به تحق?قات پا?ه اي و کاربردي وسـ?ع? را در ا?ن زم?نه نما?ان م?سازد. امروزه ز?ـانهـاي حاصـله از مـصرف مواد ش?م?ا?? موجود در داروهـاي مـصنوع?، سـموم نبـات?، مـواد افزودن? و نگهدارنده، اسانس ها و طعم دهنـدههـاي مـصنوع? بـر ه?چ کس پوش?ده ن?ست. به گونه اي که کشورهـاي پ?ـشرفته دن?ـا تقر?باً کل?ه مواد شـ?م?ا?? را در مـواد غـذا??، دارو?ـ?، آرا?ـش? وبهداشت? خود به تدر?ج حذف نمودهاند. لزوم تحق?قات همه جانبـه و بهره برداري صح?ح از ا?ن گ?اهـان بـو?ژه در زمـان? کـه اسـتفاده جهان از گ?اهان دارو?? در جنبـه هـاي صـنا?ع دارو?ـ?، آرا?ـش?، بهداشــت? و غــذا?? چنــان شــتاب? گرفتــه، بــس?ار ضــروري اســت. گياهان دارويي به آن گروه از گياهاني گفته مي شود كه در جهت مصارف پزشكي، درماني و داروسازي براي پيشگيري قرار بگيرند. وجود تركيبات ثانويه در اين گياهان نقش مهمي در درمان انسان با گياه دارد به اين تركيبات خاص كه نقش مؤثري در بهبود، درمان يا پيشگيري از بيماريها داشته باشند ماده مؤثره گفته ميشود[4]. با توجه به اهميت گياهان دارويي، امروزه پژوهش هاي بسياري از محققان علوم گياهي معطوف به جنبههاي مختلف کاربردي اين گياهان شده است. گياهان در خلال دوره هاي رشد و نمو خود ممکن است با تنش روبرو شوند. تنش نتيجه روند غير عادي فرآيندهاي فيزيولوژيکي ميباشد که از تأثير يک يا ترکيبي از عوامل زيستي و محيطي حاصل ميشود. تنشهاي غير زيستي از جمله عواملي ميباشند که در رشد و عملکرد گياهان محدوديت ايجاد ميکنند. خسارت تنشهاي کمبود آب، شوري و دما به گياهان در سطح جهان در مقايسه با ساير تنشها گستردهتر است و تنش شوري يکي از بزرگترين عوامل محدود کننده رشد گياهان و توليد محصول در جهان ميباشد،که از ديرباز مورد توجه بشر بوده است. شوري خاک، يعني تجمع بيش از حد نمکها در خاک، يکي از مهمترين عوامل کاهش رشد گياهان در بسياري از نقاط دنيا است[75]. شوري از جنبه هاي مختلف بر متابوليسم گياه اثر ميگذارد و تغييراتي را در فيزيولوژي و مورفولوژي گياه ايجاد مينمايد. تحمل گياهان نسبت به شوري نه تنها در بين گياهان مختلف کاملا” متفاوت است بلکه به شرايط محيطي نيز بستگي دارد[7]. يکي از اثرات تنش شوري تغيير در ترکيبات و ويژگي هاي اسانس گياه ميباشد. کشور ايران با ميانگين بارندگي حدود 250 ميليمتر در سال که حتي از يک سوم متوسط بارندگي در سطح دنيا کمتر مي باشد، جزء مناطق خشک و نيمه خشک دنيا به حساب ميآيد[1]. حدود 15 درصد اراضي کشور ايران با مشکل شوري وافزايش سديم مواجه هستند و گزارش هاي موجود حاکي از روند افزايشي اين مشکل است[26و28]. در کشور ايران به جز بخشهاي شمال کشور بقيه مناطق جزء مناطق خشک و نيمه خشک محسوب ميشوند. قسمتي از مناطق مرکزي و جنوبي داراي خاکهاي شور ميباشند. مشکلات شوري بزرگترين دغدغه در مناطق خشک و نيمه خشک است که نمک خاک در آنجا به طور طبيعي بالاست و ميزان بارندگي نيز براي آبشويي کافي نيست.
گياه مورد با نام علمي L. Myrtus communis يک گونه ديپلوئيد از خانواده ميرتاسه (Myrtaceae) بوده و از جمله گياهان مهم دارويي و زينتي محسوب ميشود. محل رويش آن در اروپاي جنوبي و آسيا و بخصوص ايران و در دامنه هاي رشته کوههاي زاگرس است. پراکندگي جغرافيايي اين گونه در ايران نسبتاً وسيع بوده و اغلب در استان هاي گرمسيري جنوب و مرکز ايران ميرويد. علاوه بر ايران، در افغانستان، پاکستان و مناطق مديترانه اي و خاورميانه نيز ميرويد[52]. اين گياه علاوه بر اينکه به عنوان يک گياه دارويي مهم در جهان مطرح ميباشد، از سويي به عنوان گياه زينتي در فضاي سبز نيز بکار ميرود. از اهداف مهم به نژادي در گياه مورد بالا بردن ارزش دارويي و کاربرد زينتي آن است. با توجه به مطالب ذکر شده مطالعه حاضر در گياه مورد بر مبناي اهداف زير صورت گرفت:
1- انتخاب بهترين زمان برداشت در جهت نيل به منظور رسيدن بالاترين درصد و کيفيت اسانس
2- پاسخ فيزيولوژيک و اسانس گياه مورد در شرايط شوري.
3- مقايسه فعاليت آنتي اکسيداني گياه در پاسخ به شوري و زمان هاي مختلف برداشت.
1-2 مقدمه
گياه مورد با نام علمي Myrtus communis در زبان فارسي به نام هاي مورت، آس و عمار معروف است و در زبان انگليسي، Myrtle يا TrueMyrtle ناميده ميشود . مورد گياهي است درختچه ايي، هميشه سبز و از خانواده ميرتاسه (Myrtaceae) ،که گل هاي اين گياه سفيد و معطر ميباشد. گياه مورد از قديم الايام مورد شناسايي ايرانيان بوده و از آن به عنوان ماده ضد عفوني کننده، قابض، ضد التهاب، ضد درد، ضد ويروس و ضد باکتري استفاده شده و داروهاي متعددي از اسانس و عصاره ي آن تهيه ميشود. اين گياه به دليل بالا بودن اسانس در برگ و گل بسيار معطر است. برگهاي خشکيده اين گياه حداقل داراي 5/1درصد وزني اسانس ميباشد. برگ و ريشه مورد داراي خواص دارويي منحصر به فردي است و غني از روغن هاي فرار، ترکيبات فنولي مانند اسيدهاي گاليک و الاژيک، اسيدهاي چرب، اسانس تانن، آنتوسيانين، آنتي اکسيدان ها و فلاونوئيد است و فاقد آلكالوئيد و گليكوزيدهاي قلبي ميباشد[99و117].
يکي از اهداف مهم در گياهان دارويي، بالا بردن ميزان ترکيبات آنتياکسيداني حائز اهميت در اين گياهان ميباشد. يكي از راههاي دستيابي به اين هدف مهم، شناخت عوامل تأثيرگذار در توليد اين ترکيبات ميباشد. امروزه بسياري از متخصصين تغذيه براي تأمين آنتياکسيدانهاي مورد نياز بدن، مصرف گياهان، ميوه‌جات و سبزيجات را توصيه مي‌نمايند، زيرا مصرف آنتياکسيدانهاي گياهي عوارض جانبي کمتري دارند و درمان بهتري را ايجاد مينمايند[101]. گياهاني که غني از ترکيبات آنتي‌اکسيداني هستند، ميتوانند باعث حفاظت سلولها از آسيبهاي اکسيداتيو شوند و در نتيجه کاهش ابتلا به بعضي بيماريها مانند سرطانها، بيماريهاي قلبي و سکتههاي مغزي را موجب ميشوند [100]. نظر به اهميت اين گياه در صنايع داروسازي و اهميت آن در توليد Myrtex به عنوان داروي ضد آفت دهان، افزايش درصد اسانس و ترکيبات اصلي اين گياه از اهداف مهم و محوري محسوب مي شود.
1-3 تأثير زمان برداشت و ترکيبات مؤثره گياهان دارويي
زمان برداشت در گياهان دارويي يكي از مهمترين عوامل مديريتي است كه نقش بسيار ارزنده اي در افزايش كميت وكيفيت توليد و مواد مؤثره گياهان دارويي دارد. با توجه به وجود اقليم خشک و بحث شوري در کشور، از اين رو هدف از مطالعه حاضر تاثير اثر تنش شوري بر روي ويژيگي هاي اسانس و ترکيبات آن و همچنين انتخاب بهترين مرحله برداشت برگ به منظور دستيابي به بالاترين ترکيبات اصلي مي باشد. نظر به ارزش دارويي بالاي گياه مورد تاکنون مطالعه اي مبني بر اثرات شوري بر روي خصوصيات درصد اسانس و کل ترکيبات فنوليک اين گياه در ايران انجام نشده است، از اين رو مطالعه حاضر به منظور بررسي اثرات سطوح مختلف تنش شوري بر خصوصيات مورفولوژي و فيتوشيميايي گياه مورد انجام گرفت و از طرف ديگر يکي از نکات کاربردي در صنايع داروسازي به دست آوردن بالاترين درصد اسانس، عملکرد و ترکيبات اسانس مي باشد که بالطبع انتخاب بهترين مرحله برداشت مي تواند گامي در اين جهت باشد.
1-4 گياه شناسي مورد
گياه مورد با نام علمي Myrtus communis L. از خانواده ميرتاسه ميباشد و در رده دولپه اي قرار دارد[13]. اين گياه در فارسي به نام هاي مورد و ‌مورت شناخته ميشود و نام انگليسي آن Myrtle ميباشد. در زبان عربي نيز به نام عمار و آس خوانده ميشود. اين گياه هميشه سبز و معطر است و از ميوه آن با نام ميورسينر در خاورميانه به عنوان چاشني استفاده ميگردد.
بر اساس طبقه بندي کرونکويست گياهشناسي مورد به شرح زير است:
Kingdom: Plantae
Division: Magnoliophyta
Class: Magnoliopsida
Subclass: Rosidae
Order: Myrtales
Family: Myrtaceae
Species: Myrtus communis
1-4-1 خصوصيات تيره ميرتاسه
گياهان درختچه اي يا درختي، پايا به ارتفاع حداکثر تا 5 متر با ريشه افشان و ساقه بر افراشته و بسيار منشعب، برگ ها ساده و متقابل ، بدون گوشواره، تخم مرغي -سرنيزه اي، نوک تيز بدون دندانه، بافتي چرمي و نقطه دار، گل ها نر و ماده لوله کاسه گل به تخمدان چسبيده، کاسبرگ و گلبرگ ها 4-5 تايي، شعاعي، پرچم ها متعدد، تخمدان زيرين (تحتاني)، دويا چندين برچه اي- خانه اي، هر خانه يک تخمکي يا داراي تخمدان هاي متعدد، خانه منفرد، کلاله ساده و انتهايي. ميوه سته که در بالا تاجي از دندانه هاي کاسبرگ دايمي يا کپسول دارد. دانه ها متعدد فاقد آندوسپرم، اين خانواده داراي 130 جنس و 3 هزار گونه است [29]. گياهان درختچه اي هميشه سبز و معطر با ساقه هاي بسيار متعدد ، منشعب، شاخه ها داراي برگ هاي نزديک بهم متراکم با پوشش خاکستري رنگ مي باشد[22].

1-5 جنس هاي مهم تيره مورد در ايران
1- جنس اوکاليپتوس Eucalyptus L.
اولين گونه آن به نام اوکاليپتوس روستراتا1 در بين سال هاي 1310 تا 1315 وارد ايران گرديد و براي خشکاندن زمين هاي باتلاقي و آب هاي راکد سواحل درياي خزر به منظور از بين بردن محيطهاي طبيعي به تعداد فراوان در شمال کاشته شد. گونه ديگر اوکاليپتوس گلوبولوس2 است که پايه‌هاي جوان آن به علت داشتن برگ هاي نسبتاً پهن آبي رنگ و بدون دمبرگ منظره زيبايي دارد و پايه‌هاي بسياري از آن ها در باغ هاي سواحل شمال به فراواني کاشته مي‌شود. اين درخت نيز مانند گونه قبلي در مقابل سرما مقاومت زيادي ندارد [22].
2- جنس پسيديوم Psidium L.
به صورت درخت يا درختچه با برگ هاي متقابل و داراي رگبرگ هاي شانه‌اي و دمگل هاي محوري با 1 تا 3 گل درشت هستند. از اين جنس در ايران فقط يک گونه به نام پسيديوم گوآياوا3 درختاني به ارتفاع 3 تا 6 متر و يا به صورت درختچه هستند. گوآوا که به غلط در استان هاي جنوبي زيتون گفته مي شود. در استان هاي سيستان و بلوچستان هرمزگان کشت شده و از نظر اقتصادي بسيار با ارزش اند و ميوه آن ها خوراکي است [29].
3 – جنس ميرتوس Myrtus L.
درختچه‌هايي با شاخه‌هاي فراوان و برگ هاي متقابل و چرمي و پايا و معطر و داراي دمبرگ کوتاه هستند. تنها گونه اين جنس در ايران ميرتوس کومونيس4 است که درختچه‌هايي با برگ هاي چرمي معطر و گلهاي سفيد و ميوه‌هاي سته مانند کوچک و به رنگ آبي مايل به سياه هستند. اين گونه در مناطق استپي مي‌رويد [29]. برگ هاي گياه هميشه سبز و پايا به رنگ سبز تيره و معطر است.اين برگ ها چنانچه در سايه آفتاب خشک شده باشند رنگي پر رنگ و بويي مطبوع وتند دارند ، در صورتي که در مقابل آفتاب شديد خشک شده باشند رنگ زرد پيدا کرده و بوي بسيار کمي خواهند داشت .
1-6 اختصاصات زايشي و رويشي
گل ها در گياهان اين تيره نر ماده ، منظم ، چرخه‌اي ، چهار پر يا پنج پر هستند. نهنج گل هميشه لوله‌اي يا پياله مانند است و در عمق آن تخمداني کم و بيش پيوسته به آن قرار دارد. در حالات مختلف ممکن است تخمدان کاملاً زيرين و يا نيمه زيرين باشد و ساير قطعات گل مستقيماً روي لبه و حاشيه لوله نهنج بطور آزاد قرار گيرند و يا بهم بپيوندند و در امتداد پياله نهنج لوله ديگري را روي آن به وجود آورند [22]. گلپوش به صورت دو چرخه متناوب منظم ، با گل آذين برهم نهاده است ولي گاهي ممکن است قطعات آن به صورت بهم پيوسته درآيد و هنگام شکوفايي گل، بويژه هنگام گرده افشاني، بر اثر فشار پرچم هاي خميده در غنچه که در اين موقع ناگهان به حالت افراشته درمي‌آيند از جا کنده شود. با سقوط گلپوش، يعني کاسه و جام باهم، جاي زخم هايي حلقوي از آن ها روي نهنج بر جاي مي‌ماند [29].
1-7 نياز اکولوژي
گياه مورد نياز به آفتاب کامل و خاک حاصلخيز با زهکشي خوب دارد. نسبتا” به سرما مقاوم مي باشد و دماي 5- سانتي گراد را تحمل ميکند. در اقليم هاي سردسير بايد آن را در ضلع جنوبي يا غربي دامنه کشت نمود. شرايط گرم و خشک را به خوبي تحمل ميکند. اين درختچه در زمين هاي باير که در آن درختچه هاي کوچک روييده و همچنين در بين درختان زيتون و دامنه کم درخت کوهستان مي رويد [9].
1-8کاشت و پرورش مورد
تکثير از طريق کاشت بذر و با خوابانيدن و قلمه زدن انجام ميگردد. چون از طريق کشت بذر به سختي انجام ميگيرد، از طريق خوابانيدن شاخه و يا قلمه زدن آن را تکثير ميکنند. اگر قلمه از ساقه مسن و پايين گرفته شود، در فصل بهار و اگر از ساقه جوان براي قلمه زدن استفاده شود در ماه هاي خرداد و تير قلمه را تهيه و در همان موقع زير شاسي مي کارند . جهت کشت و کار اين گياه آگاهي از شرايط اقليمي مناسب آن ضروري به نظر مي‌رسد. به طور کلي گياه مورد جهت داشتن رشد و نمو مناسب نياز به آفتاب کامل و خاک حاصلخيز با زهکشي خوب دارد. اين گياه در مقابل سرما مقاوم است به طوري که مي‌تواند دماي 5- سانتي گراد را به خوبي تحمل کند. در مقابل شرايط گرم و خشک را نيز تحمل مي‌کند. اين درختچه در زمين‌هاي باير که در آن درختچه‌هاي کوچک روييده و همچنين در بين درختان زيتون و دامنه کم درخت کوهستان ميرويد. اين گياه به طور معمول با قلمه چوب نرم برگدار که در تابستان از شاخه هاي تا حدودي رسيده در گلخانه با تيمار بوتريک اسيد ريشه دار مي شوند[9].
1-9 خواص دارويي گياه مورد
اين گياه به علت دارا بودن ترکيبات مؤثره که خواص دارويي دارند از گذشته تاکنون مصارف دارويي متعدد دارد. برگ مورد: قابض، بندآورنده خون، ضدسوءهاضمه، پايين آورنده قند خون و در استعمال خارجي جهت بيماريهاي جلدي و بيماري هاي دهان کاربرد دارد [16]. ميوه آن: بادشکن، ضدعفوني کننده دستگاه تنفسي، در جلوگيري از اسهال و هموروئيد و در درمان روماتيسم و ضد عفوني کننده دهان نقش دارد [16]. مورد به صورت موضعي در درمان تبخال و به عنوان آنتي سپتيک در درمان التهاب مخاط بيني استفاده ميگردد.
قابض، تقويتکننده و ضد عفوني کننده و ضد انگل از خواص ديگر اين گياه ارزشمند است. مصرف موضعي آن در بهبود زخم ها و مصرف خوراکي آن در درمان اختلالات سيستم گوارشي و مجاري ادراري کاربرد دارد. همچنين به صورت خوراکي در ناراحتي هاي مجاري تنفسي، سينوزيت و سرفههاي خشک به کار ميرود. کاربرد موضعي آن در آکنه، بواسير و عفونت لثه مي باشد [2]. موارد استعمال آن در طب سنتي با عنوان آس يا عمار به معني نيکوي خوشبو ناميده بودند و براي آن اثرات قابض، ضد عفوني کننده، پايين آورنده قند خون، نيرودهنده، درمان ترشحات زنانگي و خونروي ها و در استعمال خارجي در رفع بيماري هاي جلدي به کار ميرفته است. از دم کرده برگ هاي آن به صورت غرغره و دهان شويه در موارد درمان آفت استفاده مي شود. همچنين اسانس آن فرح آور، نشاط بخش و مقوي قلب است [13].
1-10 اندام دارويي مورد
بخش دارويي اين گياه را برگ ها تشکيل مي دهند. برگ ها هميشه سبز، پايا، متقابل ساده، نوک تيز با حاشيه درشت چرمي منقوط و به رنگ سبز تيره و معطر مي باشد [13]. برگ ها چنانچه در سايه خشک شده باشند رنگي پررنگ و بويي مطبوع و تند دارند و درصورتي که در آفتاب شديد خشک شده باشند رنگ زرد پيدا کرده و بوي بسيار کمي خواهند داشت[5].
1-11کاربرد و اهميت اقتصادي
ارزش اقتصادي اين تيره در ايران به جز مصرف دارويي گياه مورد ناچيز است. اسانس حاصل از گياهان ميرتاسه هم به عنوان ترکيبات دارويي و هم به صورت ادويه مورد استفاده قرار ميگيرد.
1-12 فيتوشيمي اسانس مورد
برگهاي اين گياه داراي 5/1-2 %وزني اسانس است که قسمت عمده آن را ترپنولن، سينئول، لينالول ،تريينول و ليناليل استات تشکيل ميدهد. همچنين برگ علاوه بر اسانس، حاوي تانن، فلاونوييد و ويتامين سي (به ميزان 82 ميلي گرم برگ خشک) است و فاقد آلکالوييد و گليکوزيدها قبلي مي باشد[32].
1-13 آنتي اکسيدان ها
نقش راديكالهاي آزاد در ايجاد بسياري از بيماريها به خوبي به اثبات رسيده است. در بدن به منظور مقابله با آسيب ناشي از راديکال هاي آزاد سيستمي به نام دفاع آنتي اکسيداني وجود دارد. در صنعت مواد غذايي هر ترکيبي که اکسيداسيون را به تأخير انداخته يا ممانعت کند، آنتياکسيدان ناميده ميشود که شامل دو نوع سيستم آنزيمي و غيرآنزيمي است]69[. آنزيمهايي چون سوپر اکسيدديسموتاز، گلوتاتيونپراکسيداز و کاتالاز اجزاي تشکيل دهنده سيستم دفاعي آنزيمي به عنوان مهمترين سيستم آنتياکسيداني سلولي هستند. در مقابل، ترکيباتي مانند ويتامين E (آلفاتوکوفرول)، کارتنوئيدها، اسيد آسکوربيک، بيلي روبين، بتاکاروتن، اسيد اوريک، گلوتاتيون، ترکيبات فنولي و برخي هورمونها مانند استروژن و آنژيوتانسين سيستم دفاعي غيرآنزيمي را تشکيل ميدهند و با جلوگيري از راديکالهاي آزاد، ترميم صدمات وارده، افزايش دفع مولکولهاي صدمه ديده و به حداقل رساندن جهشهاي سلولي، آسيب ناشي از فعاليت راديکالهاي آزاد را به حداقل ميرسانند]70، 86 و 103[.
استفاده از يک ماده براي افزايش کيفيت غذايي، به معناي تأخير انداختن اکسيداسيون چربيها، براي قرنها مورد توجه بوده است. با اين حال اين عمل از ديدگاه شيمي شناخته نشده بود. در سال 1797، برتولت و بعد از آن ديوي، نخستين مشاهده علمي با استفاده از بازدارندههاي اکسيداسيوني را به ثبت رساندند. نخستين گزارش استفاده از آنتياکسيدانها براي غذاهاي چرب، در مورد استفاده از آنتي اکسيدانهاي طبيعي بوده است. در سال 1926 براي نخستين بار امکان استفاده از مواد شيميايي سنتزي به ويژه ترکيبات فنوليک گزارش شد. سپس، تحقيقات سيستماتيک در مورد فعاليت آنتياکسيدانها آغاز شد و بعد از اين مرحله بود که اثر سينرژيسم آنتياکسيدانها گزارش شد. از اوايل دهه 1960 به دليل استفاده از روشهاي دقيق دستگاهي، اتواکسيداسيون ليپيدهاي غيراشباع و مکانيسم آنتياکسيداني، به طور دقيق مورد بررسي و مطالعه قرار گرفت]114[.
در سيستمهاي بيولوژيک، خواص فيزيکي ترکيبات، تعيين کننده محيطي است که در آن آنتياکسيدان حضور دارد. گلوتاتيونها محلول در آب هستند و ميتوانند در خارج سلول يا درون سيتوپلاسم باشند. کاروتنوئيدها که به شدت هيدروفوب هستند، درون غشاهاي بيولوژيک حضور دارند و به مولکولهايي که بخشهاي بسيار هيدروفوبيک دارند مثل ليپو پروتئينها متصل ميشوند. قرار گرفتن استخلاف بر کارتنوئيدها، جهتگيري آنها را درون غشاء به شدت تغيير ميدهد [97[.
1-14 طبقه بندي آنتي اکسيدان ها
آنتياکسيدانها را در دو گروه مجزا قرار ميدهند. آنتياکسيدانهاي اوليه که به آنها زنجيره شکن هم ميگويند، با راديکالها واکنش ميدهند و محصولات پايداري توليد ميکنند. توکوفرولهاي طبيعي و سنتزي، فنوليکها و هيدروکسي فنوليکها، آلکيلگالاتها، بوتيلات هيدروکسي تولوئن(BHT) ، THBQو غيره در اين گروه قرار ميگيرند]102[. عمل آنتياکسيدانهاي نوع اول به اين صورت است که از اکسيداسيون نوري و يا تشکيل اکسيژن منفرد جلوگيري ميکنند. آنتياکسيدانهاي نوع اول به راديکالهاي آزاد ميپيوندند و در بيشتر موارد با راديکالهاي پروکسي واکنش ميدهند[103[. با اضافه نمودن يک اتم هيدروژن به راديکالپراکسي، اين راديکال به پراکسيد تبديل مي شود. راديکالهاي حاصل از آنتياکسيدان، بايد انرژي پاييني داشته باشند تا احتمال کاتاليز کردن واکنشهاي اکسيداسيون کاهش يابد. اين راديکال توليد شده به وسيله يک هيبريد رزونانسي پايدار به سطح پايين انرژي ميرسند]85[.
آنتياکسيدان ثانويه نيز از طريق مکانيسمهاي متعددي فرايند اکسيداسيون را به تأخير مياندازند. تفاوت اصلي اين آنتياکسيدانها با آنتياکسيدانهاي نوع اول، اين است که آنتياکسيدانهاي ثانويه، راديکال آزاد را به مولکولهاي پايدار تبديل نميکنند. آنها يونهاي هيدروژن را در اختيار آنتياکسيدانهاي نوع اول قرار ميدهند و نيز تجزيه پر اکسيد با مکانيسم پراکسيدوليز يوني مکانيسم منحصر به فردي براي آنتياکسيدانهاي ثانويه ميباشد. آنها به عنوان گيرندهي اکسيژن عمل ميکنند. همچنين جذب اشعه ماورابنفش و اثر غير فعال سازي يونهاي فلزات واسطه مکمل، از وظايف آنتياکسيدانهاي ثانويه(زنجيرهشکن و بازدارنده) به شمار ميآيد]103[.
يونهاي فلزي مانند آهن و مس از طريق فعاليت کاتاليزوري اکسيداسيون ليپيدها را تسريع ميکنند. عوامل کمپلکس کننده فلزات، با کمپلکس کردن اين فلزات مانع فعاليت آنها ميشوند. اسيدسيتريک، ايزوپروپيل سيترات، اسيدهاي آمينه، اسيد فسفريک، اسيد آسکوربيک، آسکوربيل پالمتات و اتيلندي آمينتترااتيک اسيد از جمله اين عوامل به شمار ميروند]102[. فنيل ساليسيلات و هيدروکسي بنزوفون از انواع آنتياکسيدانهاي ثانويه هستند که اشعه ماورابنفش را جذب ميکنند.
کمپلکس کنندهها قادرند فعاليت آنتياکسيداني فنوليک را تقويت کنند. تصور بر اين است که کمپلکسها آنتياکسيدان اوليه را مجددتوليد مي نمايند. در سيستم روغنهاي غذايي، فسفوليپيدها، آسکوربيک اسيد و آسکوربيل پالمتات به عنوان تشديد کننده(کمپلکس کننده) آنتياکسيدانها شناخته شدهاند. آسکوربيک اسيد به همراه آلفاتوکوفرول، اثر سينرژيستي نشان مي دهند. تأثير تشديدکنندگي اين مخلوط، به دليل توانايي توکوفرول، در شکستن زنجيرهها و کلاتهکردن فلزات توسط اسيد سيتريک مي باشد. معمولا در سيستمهاي غذايي براي افزايش کارايي از آنتياکسيدانهاي اوليه، سينرژيست و کلاته کنندهها به همراه هم استفاده ميکنند. در نتيجه تجزيه پراکسيدها که پيش ساز بوها و طعمهاي نامطلوب در غذا هستند به تعويق ميافتد]102[.
1-15 آنتياکسيدانهاي موجود در غذا
غذاهاي غني از آنتي اكسيدانها نقش مهمي در پيشگيري از بيماريهاي قلبي- عروقي، سرطان و بيماريهاي دژنراتيو (پاركينسون و الزايمر ) دارند. نظر به اينكه گياهان منبع آنتي اكسيدانهاي طبيعي مي باشند، تحقيقات در اين زمينه رو به افزايش ميباشد. آنتي اكسيدان هاي طبيعي برخلاف آنتي اكسيدان هاي شيميايي، سميتي را در فرآورده هاي غذايي به وجود نميآورند به همين دليل، استفاده از آنها در سا لهاي اخير به طور گستردهاي در صنايع غذايي افزايش يافته است [60]. اولين تلاشها براي پيدا کردن آنتياکسيدان غذايي در برابر دانسيديتي اکسيداتيو 60 سال پيش انجام گرفت. در آن زمان از مواد طبيعي مختلفي به اين منظور استفاده ميشد. در حاليکه بزودي اين آنتياکسيدانها با ترکيبات سنتزي جايگزين شدند، زيرا آنتياکسيدان سنتزي ارزانتر، در دسترستر، با کيفيت يکنواخت تر و اثر آنتياکسيداني بيشتري هستند.
1-16 اندازهگيري فعاليت آنتي اکسيداني
اندازهگيري فعاليت آنتي اکسيداني و پتانسيل راديکالهاي آزاد در گياهان دارويي مختلف با استفاده از مدل سيستمهاي مختلف قابل اندازهگيري ميباشد. روشهاي آزمايشي مختلفي وجود دارد که فعاليت زدودن راديکالهاي آزاد را ميتوان به وسيله آنها تخمين زد. از روشهاي معروف اندازهگيري فعاليت آنتياکسيداني ميتوان سنجش ميزان پاکسازي آلفا، آلفا دي فنيل بتا پکريل هيدرازيل ((DPPH، برمبناي توانايي هيدروژندهي عصاره) ، سنجش ميزان اکسيداسيون بتا- کاروتن همراه با اسيد لينولئيک (BCB)، و سنجش فعاليت آنتياکسيداني عصارهها بر اساس قدرت احياکنندگي آهن دو ظرفيتي را نام برد.
1-17 سنجش ميزان پاکسازي آلفا، آلفا دي فنيل بتا پکريل هيدرازيل
يکي از اين روشها که از طريق آن ميتوان پاکسازي کل راديکالهاي آزاد را ارزيابي کرد؛ روش سنجش به وسيله ترکيب آلفا و آلفا- دي فنيل- بتا- پيکريل هيدرازيل است. اين ترکيب يک راديکال آزاد پايدار است که به علت داشتن يک الکترون مفرد، خاصيت پارامغناطيسي دارد، اين مولکول ميتواند يک پروتن يا هيدروژن بگيرد و به يک مولکول پايدار ديا مغناطيس تبديل شود[105]. وجود يک الکترون منفرد در مولکول باعث شده است که آلفا و آلفا-دي فنيل-بتا-پيکريل هيدرازيل يک باند جذبي قوي در طول موج 517 نانومتر داشته باشد و محلول داراي رنگ بنفش باشد. وقتي الکترون منفرد موجود در ساختار مولکول جفت شود و ترکيب به مشتقات هيدرازين تبديل گردد جذب محلول کاهش مييابد. اين کاهش جذب به صورت کم رنگ شدن از ارغواني به زرد در نمونههايي که حاوي آنتي اکسيدان باشند، ديده ميشود.
1-18 آزمون قدرت احياءکنندگي آهن
محققان نشان داده اند که داشتن اثر آنتي اکسيداني ملزم به وجود قدرت احيا کنندگي است. روش احياي آهن روشي سريع و مناسب براي اندازهگيري قدرت احيا کنندگي ترکيبات شيميايي است و ميتواند به عنوان شاخصي از قدرت آنتي اکسيداني ترکيبات شيميايي مورد استفاده قرار گيرد. در مدل سيستم بررسي قدرت احيا کنندگي، فري سيانيد پتاسيم در حضور ترکيبي که خاصيت احيا کنندگي دارد، به فروسيانيد تبديل ميگردد. در حضور فرو سيانيد ايجاد شده در محلول، ترکيب آبي رنگي توليد ميگردد. شدت رنگ توليد شده نشان دهنده قدرت احيا کنندگي ترکيب مورد آزمون ميباشد و هرچه شدت جذب در طول موج 700 نانومتر بيشتر باشد نشان دهنده بيشتر بودن قدرت احيا کنندگي ترکيب ميباشد[68].
1-19 روش بي رنگ شدن بتا کاروتن
غشاي سلولي و قسمت چربي غذا شامل اسيدهاي چرب غير اشباع است که به واسطه عناصر اکسيداتيو به راحتي اکسيده ميشوند. بنابراين سنجش فعاليت آنتي اکسيداني در محيط مبتني بر اسيدهاي چرب غير اشباع براي تعيين فعاليت نمونهها بسيار مهم است. سنجش جذب بتا کاروتن به طور گسترده به عنوان ارزيابي اکسيداسيون اسيدهاي چرب و به خصوص در غشاي سلولي و محصولات غذايي استفاده ميشود[120]. در اين مدل سيستم اگر آنتي اکسيدان حضور نداشته باشد بتاکاروتن به سرعت بيرنگ ميشود. اين فرآيند به صورت اسپکتوفتومتري قابل بررسي است. آنتي اکسيدانهاي مختلف در سيستم با خنثي کردن راديکالهاي آزاد حاصل از لينولئات و ساير راديکالهاي آزاد موجود در سيستم، بي رنگ شدن بتا کاروتن را به تأخير مياندازند[111].
1-20 ترکيبات فنوليک
تركيبات فنوليک گروه بزرگي از مواد طبيعي گياهي شامل فلاونوئيدها، تانن ها و آنتوسيانين و … مي باشند كـه معمـولا در ميوه ها، سبزيجات، برگ ها، آجيل ها، دانه ها، ريشه و در ساير قسمت هاي گياه مشاهده ميشوند. اين مواد منـافع قابـل توجهي در زمينه مواد غذايي، شيمي، داروسازي و پزشكي بـا توجه به طيف گسترده اي از اثرات مطلوب زيسـتي از جملـه خواص آنتي اكسيدان دارند. تركيبات فنولي با داشتن خاصيت آنتي اكسيداني، آنتي راديكالي و ضدميکروبي ميتوانند نقش مهمي در نگهداري محصولات غذايي و حفظ سـلامتي انسـان ايفا نمايند. ترکيبات فنوليک شامل ويتامينها، رنگدانهها و فلاونوئيدها هستند و ويژگي ضدجهشي و در نتيجه ضدسرطاني را بر عهده دارند. فعاليتهاي آنتياکسيداني فنوليک به طرق مختلف صورت ميگيرد که از جمله آنها ميتوان به جمع آوري راديکالهاي آزاد، دادن هيدروژن، جمع آوري اکسيژن منفرد، کلاته نمودن يونها و غيره اشاره نمود. ترکيبات فنوليک گروه بزرگي از متابوليتهاي ثانويه گياهي بوده و حدود 8000 ترکيب مختلف در اين گروه قرار ميگيرند. نقش اساسي اين ترکيبات در گياهان، حفاظت از گياهان در برابر تنش هاي راديکال آزاد ايجاد شده در شرايط فتوسنتز و اشعه ماورابنفش ميباشد. ترکيبات فنوليک شامل فنوليکهايي با ساختار ساده



قیمت: تومان


پاسخ دهید