دانشکده ادبيات و علوم انساني
دکتر علي شريعتي
پايان نامه جهت دريافت درجه کارشناسي ارشد
در رشته جغرافيا و برنامهريزي شهري
عنوان:
ارزيابي کارايي مناطق شهرداري مشهد با مدل تحليل پوششي دادهها – DEA
استاد راهنما:
دکتر محمدرحيم رهنما
استاد مشاور:
دکتر محمداجزاء شکوهي
نگارش:
حامد عرب
آبان 1393
“من لم يشکر المخلوق لم يشکر الخالق”
هر کس در مقابل احسان و نيکي بندگان خداوند شکرگزاري نکند خدا را شکر نگفته است.
خداوند منان را شاکرم به خاطر عناياتي که در طول زندگي به من عطا کرده است. در ابتداي امر، بر خود لازم و واجب ميدانم تا از زحمات پدر و مادر عزيزم تشکر نمايم، همچنين از زحمات تمام معلمان و استادان مهربان و زحمتکشم بويژه اساتيد گروه جغرافيا دانشکده ادبيات و علوم انساني دکتر علي شريعتي دانشگاه فردوسي مشهد، بويژه آقاي دکتر محمدرحيم رهنما به عنوان استاد راهنما، آقاي دکتر محمداجزاء شکوهي به عنوان استاد مشاور و ساير اساتيد ازجمله آقاي دکتر براتعلي خاکپور، آقاي دکترمحمد قاسمي خوزاني، آقاي دکتراميدعلي خوارزمي، آقاي دکتر عزت الله مافي که هم در دوره کارشناسي و هم در دوره کارشناسي ارشد از وجودشان بهره بردهام، کمال تشکر و قدرداني را دارم.
حامد عرب، دانشجوي کارشناسيارشد جغرافيا و برنامهريزي شهري، آبان ماه 1393
تقديم به:
پدر و مادرعزيزم؛
و برادران وخواهران مهربانم؛
پيشگفتار:
در عصر حاضر با دو فرآيند شهري شدن جمعيت جهان و جهاني شدن شهرها روبرو هستيم. برآوردها حاکي از آن است که بيش از61% از جمعيت جهان تا سال 2030 شهرنشين خواهند شد و تا سال 2060 تقريبا تمام مردم دنيا شهرنشين خواهند شد( به اين معنا که بيش از 80% جمعيت جهاني در شهرها ساکن ميشوند) طبق پيش بيني سازمان ملل متحد 80 درصد رشد جمعيت دهه آينده در شهرها اتفاق خواهد افتاد، كه از اين ميزان 90 درصد در نقاط شهري كشورهاي در حال توسعه خواهند بود. رشد سريع جمعيت شهري به ويژه در کشورهاي در حال توسعه و از جمله ايران، که حدود 70% جمعيت آن شهرنشين است( بر اساس نتايج سرشماري جمعيت در سال 1390، بيش از79درصد کشور شهري است)، مديريت شهري را با چالشهاي فراواني در زمينه توسعه شهري مواجه نموده است. به بيان ديگر وظيفه مديريت به صورت عام و به شکل سنتي در مسايلي مانند برنامهريزي، هدايت، رهبري، کنترل، بسيج منابع و ساماندهي خلاصه ميشد، ولي با گسترش فنّاوري‌هاي جديد، وظايف مديريت و مديريت شهري به سمت مسايلي از قبيل بهبود کارايي، اثربخشي و در نهايت بهرهوري نه تنها در ابعاد بخشي، بلکه در ابعاد فضايي متمايل شده است و موضوع مکان و فضا وارد مباحث مديريتي شده و جزء لاينفک آن شده است. در ايران با توجه به اينکه شهرداريها سازمانهاي عمومي و غيردولتي هستند و از لحاظ درآمدي و منابع مالي مستقل و خود اتکا هستند، بنابراين بايد در فعاليتهاي خود از کارايي برخوردار باشند تا بتوانند به سمت اهداف خود گام بردارند. لازم بهذکر است که روش‌هاي مختلفي توسط صاحب نظران براي سنجش کارايي سازمانها، کارخانجات، مناطق و غيره پيشنهاد شده است. که روش‌ اندازه‌گيري کارايي به روش تحليل پوششي دادهها، از جمله معروفترين و بهترين آن‌ها ميباشد. در اين روش براي سنجش کارايي يک بنگاه خاص، عملکرد آن بنگاه با عملکرد بهترين بنگاههاي موجود در آن صنعت مقايسه مي‌شود. از همين روش براي مطالعات جغرافيايي (فضايي) در قالب واحدهاي مديريتي نيز استفاده مي‌شود. در شهرداري مشهد تقسيمات منطقهاي (13 منطقه) مباني فضايي سازمان مديريت شهري را تشکيل ميدهند. هر منطقه علاوه بر اينکه داراي محدوده فضايي مشخص ميباشد، در بخشهاي مختلفي به فعاليت ميپردازد.
اين پاياننامه از فصول زير تشکيل شده است :
فصل اول: کليات تحقيق شامل بيان مسئله، اهداف، روشها و ابزار جمع‌آوري داده‌ها، پيشينه تحقيق، مدل مفهومي تحقيق
در فصل دوم : به بررسي مباني نظري تحقيق اختصاص يافته است، به جايگاه تحليل کارايي در نظريه برنامه‌ريزي شهري، الگوهاي متداول ارزيابي عملكرد و بهره‌وري و به صورت تفصيلي به تحليل پوششي داده‌ها پرداخته خواهد شد.در انتهاي اين فصل مطالبي در مورد نرمافزار DEAFRONTIER ذکر ميشود.
در فصل سوم ويژگيهاي شهر مشهد بررسي ميشود، روند تکوين توسعه کالبدي کلان‌شهر مشهد، تاريخچه‌اي از ايجاد مناطق در شهر مشهد ارائه ميگردد و اطلاعات کلي مناطق ارائه ميشود.
فصل چهارم: به ارائه يافتههاي تحقيق اختصاص خواهد يافت، در قسمت اول اين فصل کارايي 5 بخش شهرداري مشهد، که عبارت از 1- بخش اداري 2- بخش فضاي سبز و پارکها 3- بخش فني و عمران 4- بخش شهرسازي 5- بخش جمعآوري زباله، براي 3 سال 1389، 1390 و 1391 به صورت جداگانه بررسي ميشود. سپس کارايي 3 ساله بخش‌هاي فوق به صورت تفصيليتر مورد بررسي قرار خواهد گرفت. در اين بخش علاوه بر کارايي مناطق در دو وضعيت بازدهي ثابت و متغير نسبت به مقياس کارايي برتر نيز که براي رتبه‌بندي کارايي مناطق استفاده ميشود محاسبه و تفسير و نمودارهاي مربوطه ترسيم مي گردد ، مناطق الگو براي مناطق ناکارا درنظر گرفته مي شود، همچنين موقعيت هر يک از مناطق در نمودار محدوده‌هاي کارايي ترسيم و ارائه ميشود. در انتهاي اين فصل کارايي کلي مناطق شهرداري که ميانگين کارايي 3 ساله بخش‌هاي مختلف شهرداري مي‌باشد، نيز ارائه ميشود. در آخرين بخش فصل چهارم، رابطه کارايي کلي مناطق شهرداري مشهد با برخي متغيرهاي ساختاري که نقش تعيين‌کننده‌اي در ميزان کارايي مناطق دارند، مورد بررسي قرار ميگيرد.
فصل پنجم نيز، به نتيجهگيري، جمعبندي، آزمون فرضيات و ارائه پيشنهاد‌هاي تحقيق اختصاص يافته است.
فهرست مطالب
فصل اول: کليات تحقيق
1-1.مقدمه2
1-2.مسئله تحقيق2
1-3. سوالات تحقيق4
1-4.ضرورت انجام تحقيق4
1-5.فرضيه هاي تحقيق5
1-6.اهداف تحقيق5
1-7.روش انجام پژوهش6
8-1.پيشينه تحقيق6
1-8-1. تحقيقات خارجي با موضوعات شهري6
1-8-2.تحقيقات داخلي با موضوعات شهري8
1-9 . متغييرها و شاخصهاي تحقيق10
1-10. مدل مفهومي تحقيق12
1-11.قلمروي مکاني تحقيق13
1-12.قلمروي زماني تحقيق14
1-13.موانع و مشکلات تحقيق14
1-14.جمعبندي و نتيجهگيري فصل اول15
1-15.ساختارکلي پاياننامه16
فصل دوم: مباني نظري تحقيق
2-1 مقدمه18
2-2.تعاريف و اصطلاحات18
2-2-1.تعريف برنامهريزيشهري18
2-2-2.تعريف مديريتشهري19
2-2-3.تعريف شهرداري19
2-2-4.وظايف شهرداري20
2-2-5.مديريتشهري به مثابه يک نظام(سيستم)20
2-2-6.مفهوم واحدهاي تصميمگير(DMU)20
2-2-7.سنجش عملکرد21
2-2-7-1.اهداف سنجش عملکرد21
2-2-7-2.روشهاي ارزيابي عملکرد23
2-1-7-3. مفهوم اثربخشي24
2-2-7-4.مفهوم بهرهوري24
2-2-7-5.مفهوم کارايي25
2-2-7-6.رابطه کارايي، اثربخشي و بهرهوري25
2-2-7-7.جايگاه کارايي در برنامهريزي شهري26
2-3.انواع کارايي27
2-3-1.کارايي فني27
2-3-2.کارايي تخصيصي28
2-3-3.کارايي اقتصادي28
2-3-4.کارايي ساختاري28
2-4.روشهاي ارزيابي کارايي28
2-4-1.روشهاي پارامتريک29
2-4-2.روشهاي ناپارامتريک29
2-5.مدل تحليل پوششي دادهها29
2-5-1.تاريخچه تحليل پوششي دادهها29
2-5-2-1.تعريف ورودي و خروجي در مدل تحليل پوششي دادهها30
2-5-2-1-1.تعريف ورودي30
2-5-2-1-2.تعريف خروجي30
2-6.مدلهاي استاندارد تحليل پوششي دادهها31
2-6-1.مدل بازگشت به مقياس ثابت(CRS)31
2-6-2.مدل بازگشت به مقياس متغيير(VRS)32
2-6-3.مدل بازگشت به مقياس افزايشي(IRS)33
2-6-4.مدل بازگشت به مقياس کاهشي(DRS)33
2-6-5.مدل ترکيبي34
2-7.ديدگاههاي ورودي- محور و خروجي- محور34
2-8.مدل رتبهبندي اندرسون- پترسون(کارايي برتر)34
2-9.مدل رتبهبندي باردهان (ناکارايي برتر)34
2-10.مزايا و معايب تحليل پوششي دادهها( DEA)35
2-10-1.مزاياي تحليل پوششي دادهها(DEA)35
2-10-2.معايب تحليل پوششي دادهها(DEA)35
2-11. روش نصب و کار با نرمافزار DEAFRONTIER35
2-13.جمعبندي و نتيجهگيري فصل دوم49
3-1.مقدمه51
فصل سوم:شناخت منطقه مورد مطالعه
3-1.منطقه مورد مطالعه51
3-2.معرفي شهر مشهد51
3-3.موقعيت جغرافيايي شهر مشهد52
3-4.تاريخچه مناطق شهرداري مشهد53
3-4-1.منطقه يک55
3-4-2.منطقه دو55
3-4-3.منطقه سه56
3-4-4.منطقه چهار57
3-4-5.منطقه پنج58
3-6.منطقه شش58
3-4-7.منطقه هفت59
3-4-8.منطقه هشت60
3-4-9.منطقه نه61
3-4-10.منطقه ده62
3-4-11.منطقه يازده63
3-4-12.منطقه دوازده64
3-4-13.منطقه ثامن65
3-5. مشخصات و اطلاعات کلي مناطق66
3-5-1. متغييرهاي مورد استفاده در ارزيابي کارايي مناطق67
3-5-1-1.متغييرهاي بخش جمع آوري زباله67
3-5-1-2.متغييرهاي بخش شهرسازي70
3-5-1-3.متغييرهاي بخش فضاي سبز73
3-5-1-4.متغييرهاي بخش فني – عمران76
3-5-1-5.متغييرهاي بخش اداري – مالي79
3-5-2. متغييرهاي ساختاري تاثيرگذار بر مقادير کارايي82
3-6.جمعبندي و نتيجهگيري فصل سوم83
فصل چهارم: تجزيه و تحليل دادهها
4- 1.مقدمه85
4-2. بررسي کارايي بخش‌هاي منتخب در سال 138985
4-1-1. کارايي بخش جمع‌آوري زباله85
4-1-2. کارايي بخش فضاي سبز و پارک ها86
4-1-3. کارايي بخش شهرسازي87
4-1-4. کارايي بخش اداري _ مالي88
4-1-5. کارايي بخش فني و عمران89
4-2. بررسي کارايي بخش‌هاي منتخب در سال 139090
4-2-1. کارايي بخش جمع‌آوري زباله90
4-2-2. کارايي بخش فضاي سبز و پارک ها91
4-2-3. کارايي بخش شهرسازي92
4-2-4. کارايي بخش اداري _ مالي93
4-2-5. کارايي بخش فني و عمران94
4-3. بررسي کارايي بخش‌هاي منتخب در سال 139195
4-3-1. کارايي بخش جمع‌آوري زباله95
4-3-2. کارايي بخش فضاي سبز و پارک ها96
4-3-3. کارايي بخش شهرسازي97
4-3-4. کارايي بخش اداري _ مالي98
4-3-5. کارايي بخش فني و عمران99
4- 4. کارايي 3 ساله بخش‌هاي منتخب شهرداري مشهددر بازه زماني 91-89100
4-4-1.کارايي بخش جمع‌آوري زباله100
44–1-1.رتبه بندي مناطق بر اساس کارايي وناکارايي بخش جمع آوري زباله102
4-4-1-2.جايگاه مناطق بر اساس کارايي بخش جمع آوري زباله103
4-4-1-3. تعيين مناطق الگو103
4-4-1-4. تعيين مقادير بهينه براي مناطق ناکاراي بخش جمع آوري زباله104
44–2. کارايي بخش شهرسازي105
4-4-2-1. رتبه بندي مناطق بر اساس کارايي و ناکارايي بخش شهرسازي106
4-4-2-2. جايگاه مناطق بر اساس کارايي بخش شهرسازي107
4-4-2-3. تعيين مناطق الگو107
4-4-2-4. تعيين مقادير بهينه براي مناطق ناکاراي بخش شهرسازي108
4-4-3. کارايي بخش فضاي سبز و پارک ها109
4-4-3-1. رتبه بندي مناطق بر اساس کارايي و ناکارايي بخش فضاي سبز111
4-4-3-2. جايگاه مناطق بر اساس کارايي بخش فضاي سبز112
4-4-3-3. تعيين مناطق الگو112
4-4-3-4. تعيين مقادير بهينه براي مناطق ناکاراي بخش فضاي سبز112
4-4-4.کارايي بخش اداري- مالي114
4-4-4-1. رتبه بندي مناطق بر اساس کارايي و ناکارايي بخش اداري – مالي116
4-4-4-2. جايگاه مناطق بر اساس کارايي بخش اداري- مالي117
4-4-4-3. تعيين مناطق الگو117
4-4-4-3. تعيين مقادير بهينه براي مناطق ناکاراي بخش اداري- مالي118
4-4-5. کارايي بخش فني و عمران120
4-4-5-1. رتبه بندي مناطق بر اساس کارايي و ناکارايي بخش فني عمران122
4-4-5-2. جايگاه مناطق بر اساس کارايي بخش فني- عمران123
4-4-5-3. تعيين مناطق الگو123
4-4-5-3. تعيين مقادير بهينه براي مناطق ناکاراي بخش فني- عمران124
4-5. بررسي رابطه برخي متغيرهاي ساختاري با ميزان کارايي مناطق شهرداري125
4-6.جمع بندي و نتيجهگيري فصل چهارم130
فصل پنجم: خلاصه تحقيق،آزمون فرضيات، نتيجهگيري و ارائه پيشنهادات
5- 1.مقدمه132
5-2. خلاصه تحقيق132
5-3. آزمون فرضيه هاي تحقيق136
5-4. پيشنهادات کاربردي136
5-5. جمعبندي و نتيجهگيري فصل پنجم137
منابع و مآخذ:139
فهرست جداول
جدول 1-1- مدل اوليه سنجش ميزان کارايي مناطق شهر مشهد11
جدول 1-2- متغييرهاي ساختاري تاثيرگذار بر مقادير کارايي مناطق شهر مشهد12
جدول 1-3- ساختار کلي پايان نامه16
جدول 3-1- تاريخچه شکلگيري مناطق شهر مشهد53
جدول 3-2- تعداد نواحي و جمعيت مناطق شهر مشهد53
جدول 3-3- متغييرهاي بخش جمعآوري زباله138967
جدول 3-4- متغييرهاي بخش جمعآوري زباله139068
جدول 3-5- متغييرهاي بخش جمعآوري زباله139169
جدول 3-6- متغييرهاي بخش شهرسازي 138970
جدول 3-7- متغييرهاي بخش شهرسازي 139071
جدول 3-8- متغييرهاي بخش شهرسازي 139172
جدول 3-9- متغييرهاي بخش فضاي سبز138973
جدول 3-10- متغييرهاي بخش فضاي سبز139074
جدول 3-11- متغييرهاي بخش فضاي سبز139175
جدول 3-12- متغييرهاي بخش فني _ عمران138976
جدول 3-13- متغييرهاي بخش فني _ عمران139077
جدول 3-14- متغييرهاي بخش فني _ عمران139178
جدول 3-15- متغييرهاي بخش اداري _ مالي138979
جدول 3-16- متغييرهاي بخش اداري _ مالي139080
جدول 3-17- متغييرهاي بخش اداري _ مالي139181
جدول 3-18- متغييرهاي ساختاري تاثيرگذار بر کارايي82
جدول 4-1- بررسي کارايي بخش جمع آوري زباله مناطق شهرداري مشهد در سال 138986
جدول 4-2- بررسي کارايي بخش فضاي سبز و پارک هاي مناطق شهرداري مشهد در سال138987
جدول 4-3- بررسي کارايي بخش شهرسازي مناطق شهرداري مشهد در سال 138988
جدول 4-4- بررسي کارايي بخش اداري مناطق شهرداري مشهد در سال 138989
جدول 4-5- بررسي کارايي بخش فني عمران مناطق شهرداري مشهد در سال 138990
جدول 4-6- بررسي کارايي بخش جمع‌آوري زباله مناطق شهرداري مشهد در سال 139091
جدول 4-7- بررسي کارايي بخش فضاي سبز و پارکهاي مناطق شهرداري مشهد در سال 139092
جدول 4-8- بررسي کارايي بخش شهرسازي مناطق شهرداري مشهد در سال 139093
جدول 4-9- بررسي کارايي بخش اداري مناطق شهرداري مشهد در سال 139094
جدول 4-10- بررسي کارايي بخش فني و عمران مناطق شهرداري مشهد در سال 139095
جدول 4-11- بررسي کارايي بخش جمع‌آوري زباله مناطق شهرداري مشهد در سال 139196
جدول 4-12- بررسي کارايي بخش فضاي سبز و پارکهاي مناطق شهرداري مشهد در سال 139197
جدول 4-13- بررسي کارايي بخش شهرسازي مناطق شهرداري مشهد در سال 139198
جدول 4-14، بررسي کارايي بخش اداري – مالي مناطق شهرداري مشهد در سال 1391100
جدول 4-15- بررسي کارايي بخش فني و عمران مناطق شهرداري مشهد در سال 1391100
جدول 4-16- بررسي کارايي 3 ساله بخش جمع‌آوري زباله مناطق شهرداري مشهد دربازه زماني91-89101
جدول 4-17- ارائه مناطق الگو براي مناطق ناکارا103
جدول 4-18- مقايسه مقادير موجود و بهينه متغييرها براي مناطق ناکاراي بخش جمع آوري زباله با روش CRS104
جدول 4-19- مقايسه مقادير موجود و بهينه متغييرها براي مناطق ناکاراي بخش جمع آوري زباله با روش VRS104
جدول 4-20- بررسي کارايي 3 ساله بخش شهرسازي مناطق شهرداري مشهد در بازه زماني91-89105
جدول 4-21- ارائه مناطق الگو براي مناطق ناکارا107
جدول 4-22- مقايسه مقادير موجود و بهينه متغييرها براي مناطق ناکاراي بخش شهرسازي با روش CRS108
جدول 4-23- مقايسه مقادير موجود و بهينه متغييرها براي مناطق ناکاراي بخش شهرسازي با روش VRS109
جدول 4-24، بررسي کارايي 3 ساله بخش فضاي سبز و پارک هاي مناطق شهرداري مشهد دربازه زماني91-89110
جدول 4-25- ارائه مناطق الگو براي مناطق ناکارا112
جدول 4-26- مقايسه مقادير موجود و بهينه متغييرها براي مناطق ناکاراي بخش فضاي سبز با روش CRS113
جدول 4-27- مقايسه مقادير موجود و بهينه متغييرها براي مناطق ناکاراي بخش فضاي سبز با روش VRS114
جدول 4-28- بررسي کارايي 3 ساله بخش اداري مناطق شهرداري مشهد دربازه زماني91-89115
جدول 4-29- ارائه مناطق الگو براي مناطق ناکارا117
جدول 4-30- مقايسه مقادير موجود و بهينه متغييرها براي مناطق ناکاراي بخش اداري – مالي با روش CRS118
جدول 4-31- مقايسه مقادير موجود و بهينه متغييرها براي مناطق ناکاراي بخش اداري- مالي با روش VRS119
جدول 4-32- بررسي کارايي 3 ساله بخش فني – عمران مناطق شهرداري مشهد دربازه زماني91-89121
جدول 4-33- ارائه مناطق الگو براي مناطق ناکارا123
جدول 4-34- مقايسه مقادير موجود و بهينه متغييرها براي مناطق ناکاراي بخش فني- عمران با روش CRS124
جدول 4-35- مقايسه مقادير موجود و بهينه متغييرها براي مناطق ناکاراي بخش فني- عمران با روش VRS125
جدول 4-36- رابطه همبستگي ميان کارايي مناطق با ساير شاخصها127
جدول 4- 37- خلاصه مدل رگرسيون128
جدول 4- 38- ضرايب و مقادير مدل رگرسيوني129
جدول 5-1- خلاصه نتايج حاصل از ارزيابي کارايي مناطق شهرداري مشهد135
فهرست شکلها
شکل1-1، مدل مفهومي تحقيق13
شکل2-1، ساختار مدل تحليل پوششي دادهها21
شکل2-2، جايگاه تحليل کارايي در برنامهريزي شهري27
شکل2-3، مدل بازگشت به مقياس ثابت(CRS)32
شکل2-4، مدل بازگشت به مقياس ثابت(VRS)33
شکل3-1، روند شهرنشيني درايران52
شکل3-2، موقعيت فضايي مناطق شهرداري مشهد54
شکل3-3، محدودهي منطقهي يک شهرداري مشهد55
شکل3-4، محدودهي منطقهي دو شهرداري مشهد56
شکل3-5، محدودهي منطقهي سه شهرداري مشهد57
شکل3-6، محدودهي منطقهي چهار شهرداري مشهد57
شکل3-7، محدودهي منطقهي پنج شهرداري مشهد58
شکل3-8، محدودهي منطقهي شش شهرداري مشهد59
شکل3-9، محدودهي منطقهي هفت شهرداري مشهد60
شکل3-10، محدودهي منطقهي هشت شهرداري مشهد61
شکل3-11، محدودهي منطقهي نه شهرداري مشهد62
شکل3-12، محدودهي منطقهي ده شهرداري مشهد63
شکل3-13، محدودهي منطقهي يازده شهرداري مشهد64
شکل3-14، محدودهي منطقهي دوازده شهرداري مشهد65
شکل3-15، محدودهي منطقهي ثامن شهرداري مشهد66
فهرست نمودارها
نمودار4-1، رتبه‌بندي مناطق بر اساس کارايي بخش جمع‌آوري زباله در روش کارايي برتر102
نمودار4-2، رتبه‌بندي مناطق بر اساس ناکارايي بخش جمع‌آوري زباله در روش کارايي برتر102
نمودار4-3، جايگاه مناطق در نمودار موقعيتهاي 6 گانه براي کارايي بخش جمع‌آوري زباله103
نمودار4-4، رتبه‌بندي مناطق بر اساس کارايي بخش شهرسازي در روش کارايي برتر106
نمودار4-5، رتبه‌بندي مناطق بر اساس ناکارايي بخش شهرسازي در روش کارايي برتر106
نمودار4-6، جايگاه مناطق در نمودار موقعيتهاي 6 گانه براي کارايي بخش شهرسازي107
نمودار4-7، رتبه‌بندي مناطق بر اساس کارايي بخش فضاي سبز و پارک هاي در روش کارايي برتر111
نمودار4-8، رتبه‌بندي مناطق بر اساس ناکارايي بخش فضاي سبز و پارک هاي در روش کارايي برتر111
نمودار4-9، جايگاه مناطق در نمودار موقعيتهاي 6 گانه براي کارايي بخش فضاي سبز و پارکها112
نمودار4-10، رتبه‌بندي مناطق بر اساس کارايي بخش اداري در روش کارايي برتر116
نمودار4-11، رتبه‌بندي مناطق بر اساس ناکارايي بخش اداري در روش کارايي برتر116
نمودار4-12، جايگاه مناطق در نمودار موقعيتهاي 6 گانه براي کارايي بخش اداري- مالي117
نمودار4-13، رتبه‌بندي مناطق بر اساس کارايي بخش فني و عمران در روش کارايي برتر122
نمودار4-14، رتبه‌بندي مناطق بر اساس ناکارايي بخش فني و عمران در روش کارايي برتر122
نمودار4-15، جايگاه مناطق در نمودار موقعيتهاي 6 گانه براي کارايي بخش فني – عمران123
نمودار5-1، مقايسه مجموع مقادير کارايي و ناکارايي بخش هاي مختلف شهرداري مشهد133
نمودار5-2، ميزان ناکارايي بخش هاي مختلف مناطق شهرداري مشهد134
1-1.مقدمه
کليات تحقيق، اولين فصل پايان نامه ميباشد و هدف از آن آشنايي خواننده با موضوع تحقيق است، مطالب اين فصل بايد به نحوي باشد که با جملات بسيار ساده ابتدا مسئله تحقيق را مطرح کند و بعد از آن سوالات تحقيق را در راستاي مسئله تحقيق مطرح نمايد، از سويي ديگر اهميت و ضرورت تحقيق را يادآور شود، سپس در ادامه تحقيق فرضيه هاي تحقيق و اهداف آن را مشخص کند، همچنين روش انجام پژوهش و متدولوژي تحقيق و نحوهي گزينش متغييرهاي تحقيق و پيشينهي تحقيق را بيان نمايد، بعد از اين مراحل، مدل مفهومي تحقيق را تعيين نمايد، در انتها نيز به محدودهي زماني و مکاني تحقيق بپردازد و با روشي منطقي و هدفدار خواننده را به سوي موضوع مورد تحقيق هدايت نمايد.

1-2.مسئله تحقيق
طبق پيش بينيها جمعيت شهري دنيا تا سال 2025 دو برابر شده و به بيش از 5 ميليارد نفر خواهد رسيد که بيش از 90 % اين رشد در کشورهاي در حال توسعه خواهد بود (آدينه وند و ديگران،42:1391). شهرها به عنوان موتورهاي رشد و توسعه اجتماعي داراي پتانسيلي باورنکردني هستند که بي شک بايد مورد توجه قرارگيرند (2005:50,Lewis and mioch). سنجش كار ايي مناطق از آنجا ضرورت مي يابد كه در شر ايط امروز مناطق با كمبود منابع و امكانات روبهرو هستند. بنابراين، اين منابع بايد به گونه اي تخصيص داده شوند كه بتوان بيشترين توليدات يا خدمات را از طريق منابع موجود عرضه كرد(زياري و ديگران،1:1389). يکي از نيازهاي هر سازمان در جهت حفظ توان پاسخگويي به شرايط رقابتي و مطالبات روزافزون محيطي، افزايش كارآيى سازماني در كليه سطوح است. پيش نياز اين امر، تدارک روشي براي سنجش كارآيى و يافتن نقاط ضعف واحدهاي زيرمجموعه ميباشد(انواري رستمي وديگران،222:1390). ايجاد بهبود در هر سازماني نيازمند اندازهگيري عملكرد سازمان، برنامهريزي و هدفگذاري جهت بهبود عملكرد ميباشد. با وجود پيشرفتهاي قابل توجهي كه سالهاي اخير در طراحي چارچوبها و سيستمهاي ارزيابي عملكرد رخ داده است، بسياري از سازمانها همچنان بر معيارهاي سنتي متكي هستند. ارزيابي عملكرد به كمك شاخصهاي غير مالي از موضوعاتي است كه طي دهه 1990 بسيار مورد توجه قرار گرفته است اينگونه شاخصها مزاياي بسياري را به همراه دارند. به عنوان مثال اين شاخصها در مقايسه با شاخصهاي مالي قابل درکتر و با اهداف و استراتژيهاي سازمان سازگارترند و در طول زمان براساس اقتضاي محيط، قابل تغيير و انعطافپذير ميباشند(محمدي اردکاني،75:1388). سنجش ميزان موفقيت سازمانها در بهرهگيري از امکانات موجود، مقايسه عملکرد آنها باهم، شناسايي سازمانهاي ناکارآ و تشخيص منشاء ناکارآيي، بررسي نقاط قوت و ضعف و تحليل آن و ارائه راهکار مناسب براي بهبود وضعيت، از دغدغههاي مديران و مسئولان سازمانهاست. استفاده از ابزارهاي علمي ميتواند اطلاعات مفيدي براي تصميمگيري در خصوص بهبود شيوههاي انجام عمليات و تخصيص مناسب منابع به مديران ارائه دهد(عالم تبريزوايماني پور،140:1388). به عنوان يك اصل، عملكرد هر واحد سازماني و يا سازمان تا آنجا كه ميسر است بايد اندازهگيري شود. وجود يا عدم وجود نظام ارزيابي عملكرد مؤثر و كارآمد با حيات و مرگ سازمان رابطه مستقيم دارد و فقدان آن را به عنوان بيماري سازماني، قلمداد نمودهاند. از سويي ديگر آنچه را كه نتوان ارزيابي نمود نميتوان به خوبي اداره كرد. هرسازماني براي اعمال مديريت صحيح بايد از الگوهاي علمي ارزيابي عملكرد بهرهگيرد تا بتواند ميزان تلاش و نتايج حاصل از كاركرد خود را مورد سنجش قرار دهد. يكي از ابزارهاي كارآمد كه اين مهم را محقق ساخته روش تحليل پوششي دادههاست(طلوعي اشلقي و حسيني خضري،23:1386). با گسترش تکنولوژي‌هاي جديد، وظايف مديريت به طور عام و مديريت شهري به صورت ويژه به سمت مسايلي از قبيل بهبود کارآيي، اثربخشي و در نهايت بهرهوري نه تنها در ابعاد بخشي، بلکه در ابعاد فضايي متمايل شده و موضوع مکان و فضا وارد مباحث مديريتي و جزء لاينفک آن شده است. بهبود بهرهوري، مسئوليت اصلي مديريت است که به افزايش قدرت رقابت پذيري شهرها منجر ميشود. مدل‌ها و روش‌هاي مختلفي توسط صاحبنظران براي سنجش کارآيي سازمان‌ها، کارخانهها، مناطق و غيره پيشنهاد شده است. يکي از مهمترين اين روشها روش تحليل پوششي دادهها است. اين روش بر اساس روش فارل (Farell,1957) بنا شده که پيشنهاد داده است که براي سنجش کارآيي يک بنگاه خاص، عملکرد آن بنگاه با عملکرد بهترين بنگاههاي موجود در آن صنعت مقايسه شود و سپس افراد ديگري مانند چارنز، رودز و کوپر اين مدل را توسعه دادند (Cooper, 2007: 110). بنابراين از اين روش براي مطالعات جغرافيايي (فضايي) در قالب واحدهاي مديريتي(1DMU) استفاده ميشود. با توجه به رقابت شهرها و سازمانها و نهادها و… و حاکميت دنياي رقابتي و اصول توسعه پايدار و برنامه ريزي استراتژيک، که تاکيد بر استفاده بهينه از منابع محدود و افزايش کارايي و اثربخشي دارند، سازمانها، نهادها و شهرداريها و… براي اينکه در دنياي رقابتي از رقباي خود عقب نمانند، بايد يک ارزيابي از عملکرد خود داشته باشند تا بتوانند با استفاده بهينه از منابع موجود و افزايش کارايي خود به اهداف نهايي خود که افزايش رفاه، آسايش شهروندان است، دست پيداکنند. بنابراين با توجه به نقش شهرداريها در ساماندهي مديريتشهري و همچنين با توجه به اينکه شهرداريها به لحاظ درآمدي خودکفا هستند، ضرورت بهرهگيري از روش‌هاي علمي به منظور بهبود و ارتقاء مديريتشهري در ابعاد مختلف اقتصادي، اجتماعي و فضايي در راستاي توسعه پايدار شهري بيش از پيش مطرح شده است. از سويي ديگر مشهد دومين کلانشهر ايران ميباشد. و داراي جمعيت 2427316 نفر در سال 1385(سالنامه آماري 1390 شهرداري مشهد) ميباشد. اين شهر به علت وجود بارگاه مطهر امام رضا (ع) و ساير آثار گردشگري، تاريخي علاوه بر مجاوران سالانه 694473 گردشگر خارجي و حدود 32808213 گردشگر و زائر ملي جذب مي نمايد (رهنما و رضوي،149:1391). که خدماترساني مطلوب به آنها يکي از عوامل دستيابي به رفاه و آسايش ساکنان و گردشگران داخلي و خارجي ميباشد. از آنجايي که هنر مديريتشهري، استفاده از حداقل امکانات براي دستيابي به حداکثر رفاه و آسايش شهروندان و پاسخگويي به نيازهاي آنها است، نياز به ارزيابي عملکرد خود دارد تا با افزايش کارايي، عملکرد خويش را بهبود بخشد و به مقصود خويش نايل شود. با توجه به نقش ملي و بينالمللي شهرمشهد، شهرداريمشهد نيز بايد با افزايش کارايي و بهبود عملکرد خود، اسباب رفاه شهروندان، زائران و گردشگران را فراهم آورد و به سمت توسعه پايدارشهري گام بردارد، در شهرها اين واحدهاي مديريتي، شهرداريها، مناطق و نواحي تابعه را در برميگيرد. شهرمشهد به13 منطقه و 42 ناحيه تقسيم شده، که هر منطقه متغييرها و شاخصهايي دارند که در تعيين و ارزيابي عملکرد مناطق شهرداري سهم بسزايي دارند. که سنجش کارايي با توجه به اين شاخصها نقش موثري در مديريت عملکرد شهر، دارند.
1-3. سوالات تحقيق
1-3-1. ميزان کارايي مناطق شهرداري و روند آنها به چه صورت است؟
1-3-2. رتبهبندي مناطق و مقادير بهينهي مناطق ناکارا چگونه است؟
1-3-3. اثر عامل اقتصادي در تفاوت مقاديرکارايي چگونه است؟
1-4.ضرورت انجام تحقيق
با نگاهي به اصول توسعه پايدار و برنامهريزي استرتژيک ميتوان دريافت که افزايش کارايي شهرها امري بسيار ضروري و اجتناب ناپذير ميباشد. در سند چشمانداز 1404، ايران کشوري داراي اقتصاد دانش بنيان است، مراحل رسيدن به اقتصاد دانش بنيان سه مرحله است، اقتصاد مبتني بر منابع، اقتصاد مبتني برکارايي و اقتصاد مبتني بر نوآوري، ايران در حال حاضر در مرحله گذار از اقتصاد مبتني بر منابع به اقتصاد مبتني بر کارايي است، بنابراين بايد سياستهايي را بکارگيرد که به سمت اقتصاد مبتني بر کارايي و نوآوري گام بردارد. از سويي ديگر با توجه به اهداف سنجش عملکرد، مديران و برنامهريزانشهري براي موفقيت سازمانهاي خود بايد يک تحليلي از جايگاه و عملکرد خود نسبت به ساير سازمانها داشته باشند، تا با درک عملکرد خود نسبت به ساير سازمانها در جهت رسيدن به بهبود عملکرد و افزايش کارايي گام بردارند. با توجه به اينکه شهرداريها، سازمانهاي عمومي و غيردولتي و به لحاظ منابع درآمدي مستقل هستند، بنابراين ضرورت ارزيابي کارايي آنها دو چندان ميشود، ضرورت ارزيابي کارايي شهرداري مشهد به خاطر نقش و موقعيت ويژهي اين شهر (دومين کلانشهر ايران و پايتخت معنوي ايران است و بيشترين زائر و گردشگر ملي را جذب مينمايد)است. حدود 28 روش براي ارزيابي کارايي وجود دارد، اما ضرورت استفاده از مدل تحليل پوششي دادهها به خاطر ويژگيها و قابليتهاي منحصر به فرد آن است، اين مدل چندين واحد تصميمگير را به طور همزمان و با چندين نهاده و ستانده مقايسه ميکند ، همچنين اين مدل قابليتهايي همچون محاسبه کارايي، ارائه مناطق الگو، ارائه مقادير بهينه، ارائه روند کارايي و رتبهبندي و اولويت بندي واحدها را دارد، بنابراين در اين تحقيق از اين روش استفاده شده است.
1-5.فرضيه هاي تحقيق
1-5-1. به نظر ميرسد مناطق شهرداري شهرمشهد از لحاظ کارايي عملکرد با يکديگر تفاوت دارند.
1-5-2. به نظر ميرسد مناطقي که از لحاظ اقتصادي وضعيت بهتري دارند، از مقاديرکارايي بيشتري برخوردار هستند.
1-6.اهداف تحقيق
1-6-1.هدف اصلي: ارزيابي کارايي مناطق شهرداري مشهد
1-6-2.اهداف فرعي: که در برگيرنده اهداف زير ميباشد:
1-6-2-1. تعيين مقادير کارايي و ناکارايي و تعيين روند آنها براي مناطق شهرداري
1-6-2-2. تعيين مقادير بهينه براي مناطق ناکارا
1-6-2-3. رتبه بندي مناطق شهرداري از لحاظ کارايي برتر(ورودي محور و خروجي محور)
1-7.روش انجام پژوهش
روش تحقيق توصيفي ـ تحليلي است و از لحاظ نتايج علمي تحقيقي کاربردي ـ توسعه ايي محسوب ميشود. از آنجايي که نتايج حاصل از اين تحقيق در تصميمگيريها و تصميمسازي هاي شهرداري موثر است بنابراين کاربردي محسوب ميشود. روش جمع آوري اطلاعات هم به صورت مراجعه مستقيم به مناطق شهرداري و هم به صورت کتابخانهايي (استفاده از سالنامه هاي آماري شهرداري مشهد، کتاب هاي ارزيابي عملکرد و ساير منابع اطلاعاتي شهرداري) بوده است، محاسبات با روش تحليل پوششي دادهها و از طريق نرم افزارهايDEAFRONTIER و EXCEL2003 انجام شده است. براي آزمون فرضيات نيز از نرمافزار SPSS و آزمون هاي همبستگي و رگرسيون استفاده شده است. براي استفاده از نرم افزارهاي EXCEL2003 و SPSS از منابع و کتب داخلي و براي استفاده از نرمافزار DEAFRONTIER از منابع و کتب خارجي که در زير آمده، استفاده شده است: DATA ENVELOPMENT ANALYSIS(JOE ZHU), Data Envelopment Analysis: Balanced Benchmarking(Wade D.Cook, JOE ZHU), Quantitative Model For the Formance Eveluation and Benchmarking(JOE ,ZHU),…

8-1.پيشينه تحقيق
از اين روش در علوم مختلف و بويژه در بحثهاي شهري در خارج و داخل کشور استفاده شده است که در اينجا به ذکر چند مورد مي پردازيم.
1-8-1. تحقيقات خارجي با موضوعات شهري
تکنيکهاي کارايي و تحليل هزينه در فرآيند فاضلاب با استفاده از تحليل پوششي داده ها، فرانسيس هماندز و رومون سالا در سال 2009 ميلادي شهر والنسيا اسپانيا.( ميرحسني:1387).
ارزيابي عملکرد شهرداري پرتغال در زمينه پسماند خشک با استفاده از تکنيکهاي ناپارامتري در تحليل پوششي دادهها توسط سيمونز و مارکوئيز در سال 2005 که کاهش هزينهاي بالاي 100 ميليون يورو را شامل شده است (نجفي و نبوي،2:1390).
سمپيادسوزا و استوسيک با استفاده از روش DEA در سال 2003 کارايي فني را براي 4796 شهرداري در برزيل تعيين کردند. که نتيجه نشان دهنده رابطه مستقيم بين کارايي و اندازه شهرداريهاست، همچنين ناکارايي بسياري از شهرداريها تحت تاثير عوامل برونزاي غير قابل کنترل مانند عوامل طبيعي، اقليمي و پيامدهاي سياسي بوده است (اکبري، 1384: 135-136).
در سال 2006، آفونسو آنتينيو و سونيا فرناندز، امتياز کارايي را براي 51 شهرداري پرتغالي که در ناحيه ليسبون قرارگرفتهاند به دو روش ورودي محور و خروجي محور محاسبه کردهاند (Afonso, 2006).
کاربرد تحليل پوششي داده ها، تحت عنوان يک ابزار اقتصادي توليد، جهت ارزيابي عملکرد کارايي 19 منطقه شهرداري تايوان در جهت سوزاندن زبالهها بر مبناي داده هاي 4 ساله از سال 2002 تا 2005 توسط چانگ چن،ني بين چانگ،جنگ چانگ چن،شو جيو تسايي. Francesc Hemandez Et. al,2009)).
درسال 2009 ترزا باراکورکل و ديه گو پريور پژوهشي با عنوان بررسي کارايي و کيفيت کوتاه و بلند مدت شهرداريهاي اسپانيا، انجام دادند و دريافتند که بين ميزان کارايي شهرداريها در اسپانيا با اندازه شهرها ارتباط مستقيم دارد (Balaguercol, 2009).
آدريان مور و ديگران در سال 2005 با استفاده از روش DEA کارايي نسبي 11 خدمت شهرداريهاي 46 شهر بزرگ ايالات متحده طي شش سال بررسي شده است و در نهايت رتبه بنديي از شهرها بر اساس ميزان کارايي ارايه مي‌دهد (Moore, 2005).
وارتينگتون و همکارانش در سال 2001 با استفاده از روش DEA کارايي فني و کارايي مقياس را براي 103 دولت محلي استراليا اندازهگيري کردند. در اين مطالعه به منظور اندازهگيري کارايي مديريت داخلي زباله و خدمات بازيافتي آن انجام شد. نتايج نشان ميدهد که از بين 103 شهرداري 42 واحد آن‌ها داراي کارايي فني خالص هستند و 37 واحد آن‌ها داراي کارايي مقياس هستند(محمودي خوشرو و قاسمي،106:1389).
ميکائيلف و ديگران از دانشگاه سوفيا در سال 1996 کارايي را براي 24 شهرداري بلغارستان با استفاده از روش DEA ارزيابي کردند. در حقيقت آن‌ها کارايي توزيع خدمات عمومي به وسيله دولتهاي محلي در بلغارستان را اندازهگرفتند و شهرداري را طبق ناکارايي طبقه بندي کردند. بر اساس مدل بازدهي ثابت نسبت به مقياس 32 درصد از کل شهرداريها ناکارا هستند(به نقل از رهنما و رضوي،9:1391).
در سال 1989 ون ايکات و همکارانش کارايي هزينه را براي 235 شهرداري بلژيک با استفاده از روش DEA و FDH اندازه گرفتند. ستاندههاي آن‌ها جمعيت کل هر شهر، طول جادهها که توسط شهرداري نگهداري ميشود، تعداد شهروندان 65 سال و بيشتر، افراد ذي نفع از اعانات حداقل معيشت، تعداد جرم و جنايتهاي ثبت شده در شهرداري و دانشآموزان ابتدايي و متغير نهاده نيز مخارج جاري شهرداري بوده است. که به اين نتيجه رسيدند که به وسيله روش بازده ثابت تنها 7 درصد شهرداريها کاملاً کارا هستند و با روش بازده متغير 20 درصد از شهرداريها کارا هستند( رهنما و رضوي،1391).
1-8-2.تحقيقات داخلي با موضوعات شهري
کرامت الله زياري و ديگران در سال1387 ارزيابي كلاسيك كارايي استان هاي كشور از لحاظ توسعه يافتگي با استفاده از روش DEAرا انجام دادند اين تحقيق، كارايي توسعه يافتگي استانهاي سيگانة كشور با استفاده از اين روش ارزيابي شده است. استفاده از اين روش علاوه بر رتبهبندي استانهاي كشور از نظر كارايي، استانهاي الگو و مختصات هدف، خروجيهاي هر استان را نيز ارائه كرده است كه در نتيجه ورودي مناسبي جهت برنامهريزيهاي ميانمدت و بلندمدت ملي به شمار ميآيد (زياري و ديگران،275:1389).
در سال 1382 بررسي کارايي فعاليت عمراني شهرداري اصفهان در مناطق شهري: که با استفاده از دادههاي هزينه عمراني، درآمد و تعداد پرسنل کارايي مناطق ده‌گانه شهرداري اصفهان در دو وضعيت بازده ثابت نسبت به مقياس و بازده متغير نسبت به مقياس بررسي شده است. ميانگين کارايي در حالت بازده ثابت نسبت به مقياس 0.615 و مناطق کارا، منطقه چهار مي باشد و ميانگين کارايي براي بازده متغير نسبت به مقياس 0.856 و مناطق کارا مناطق دو، چهار، پنج و شش مي‌باشد (اکبري، 1382: 15-10).
محمودي خوشرو و قاسمي در سال 1389 کارايي شهرداريهاي استان کردستان را براي سالهاي 84 تا87، با استفاده ازتحليل پوششي دادهها انجام دادهاند. که بيشترين ميانگين کارايي را شهرستان سقز داشته است و کمترين ميانگين کارايي هم از آن شهرداري سريشآباد بوده است(محمودي خوشرو و قاسمي،103:1389).
اندازهگيري کارايي فني فعاليتهاي عمران شهري استان همدان طي سال‌هاي 1377 تا 1381 با استفاده از DEA : در اين مطالعه کارايي فني 20 شهرداري استان همدان با استفاده از روشهاي ناپارامتريک و مدل بازده متغير نسبت به مقياس بررسي شده است. نهادههاي اين مدل عبارتند از: 1- درآمد کل 20 شهرداري استان همدان به صورت عملکرد و سالانه، 2- تعداد پرسنل 20 شهرداري براي 5 سال، 3- مساحت محدوده خدماتي هر کدام از شهرداريها و ستاندههاي مدل شامل کل هزينههاي وظيفه عمران شهري به صورت عملکرد و سالانه بوده است اين مطالعه که با استفاده از نرم افزارهاي WinDEA1.4 و DEA Solver انجام گرفته است، بيانگر آن است که در تمام سالها کمتر از 50 درصد شهرداريها کاملاً کارا بودهاند و همچنين شهرداريهاي دمق، فيروزان، قهاوند و ملاير همواره کارايي صددرصد داشتهاند و ميتوانند به عنوان الگويي براي ساير شهرداريها مطرح باشند (اکبري، 1384: 133-156).
ارزيابي عملکرد شهرداري در تفکيک مبدا پسماند با استفاده از مدل دو سطحي تحليل پوششي دادهها: مناطق بيستگانه شهرداري تهران، در اين مقاله ميزان کارايي فني مناطق بيستگانه تهران مورد بررسي قرارگرفت که نتايج بدست آمده از ميزان کارايي نشان ميدهد که از مجموع 20 واحد مورد بررسي ، 9 واحد کارا و در ساير واحدها با ناکارايي مواجه ميباشيم. همچنين تخمين خروجيها به جهت اهميت در درصد تفکيک وزني حاصله مورد بررسي قرار گرفت و در نهايت ميزان بهرهوري مناطق براي دو سال متوالي با استفاده از شاخص مالم کوئيست بيان شده است (نجفي و نبوي،1:1390).
رهنما و رضوي در سال 1391کارايي 13 منطقه شهرداري مشهد را با استفاده از مدل تحليل پوششي دادهها ارزيابي کردند، نتايج بررسي کارايي به روشهاي مختلف نشان مي‌دهد که مناطق 1، 2، 8، 9، 12 و ثامن (46.2% مناطق) در تمام روشها و مدلها در مرز کارايي قرار گرفتهاند و داراي کارايي صددرصد هستند، در حالي که ساير مناطق (53.8%) اينگونه نيستند و در تمام مدلها داراي ناکارايي هستند، البته ميزان اين ناکارايي متفاوت است. به صورت کلي منطقه ثامن داراي بالاترين کارايي است و مناطق 4، 5 و 6 کمترين ميزان کارايي را دارا هستند. همچنين بررسي کلي کارايي نشان ميدهد که در هر دو حالت CRS و VRS، 6 منطقه کارا و 7 منطقه ناکارا در شهرداري مشهد وجود دارد و ميزان کارايي در بازدهي ثابت نسبت به مقياس 0.67 و ميزان کارايي در بازدهي متغير نسبت به مقياس 0.9 است. با توجه به اين رقم ميتوان گفت که اين مناطق 67 درصد کارايي فني خالص دارند و به ميزان 23 درصد اندازه بهينه ندارند، به عبارت ديگر به ميزان 23 درصد دچار ناکارايي مقياس هستند(رهنما و رضوي،1:1391).
رتبهبندي و ارزيابي عملكرد شركتها و سازمانهاي تابعه شهرداري تهران، شهرداري تهران براي ساماندهي و فعال نمودن تعدادي سازمان و شركت كه از قبل براي انجام ماموريتهاي خاص تاسيس شده و در طول زمان از اهداف اوليه دور افتاده و يا به دليل تغيير ماموريتها و عدم تعريف ماموريت جديد به روزمرگي دچار شده بودند اقدام به تهيه سيستم رتبه بندي و ارزيابي عملكرد با انتخاب شاخص هاي مرتبط نمود تا بتواند ضمن بالا بردن انگيزه فعاليت براي مسئولين، كارايي و اثربخشي فعاليت ها را نيز ارتقا بخشد. اين اقدام ظرف مدت كمتر از 2 سال بسيار موثر واقع شد بطوريكه منجر به افزايش درآمد، كنترل هزينهها، شفافيت اطلاعات مالي و استفاده بهينه از دارائيها و پرسنل نيز گرديد(پورزندي و اقداميان:1386).
در تحقيقي ديگر برآورد کارايي فني شهرداريهاي ايران، موردپژوهي، شهرداريهاي مراکز استانهاي کشور توسط بيدرام و همکاران براي سالهاي 1387-1385 انجام شده است. در اين تحقيق، کارايي فني 30 شهرداري مراکز استانهاي کشور در زمينه وظيفهي عمران شهري براي سالهاي مذکور برآورد شده است و الگوي شهرداريهاي ناکارا مشخص شده است. اين ارزيابي بر اساس دو مدل بازدهي ثابت نسبت به مقياس و مدل بازدهي متغيير نسبت به مقياس صورت پذيرفته است. که در هر حال در مجموع 3 سال کمتر از 50 درصد شهرداريها در بخش عمران شهري داراي کارايي بودهاند(بيدرام و ديگران،1390).
در سال 1392، کاظمي و همکاران در مقالهايي با عنوان بررسي کارايي نواحي مختلف شهرداري مشهد با رويکرد تحليل پوششي دادهها، کارايي 36 ناحيه شهرداري مشهد را با استفاده از مدل بازدهي ثابت نسبت به مقياس و با رويکرد ورودي و خروجي محور را اندازهگيري نمودند. متغييرهاي تحقيق شامل 5 ورودي و 6 خروجي بوده است. نتايج تحقيق حاکي از آن بوده است که 55 درصد نواحي کارا بودهاند، کمترين ميزان کارايي 20 درصد بوده است، 15ناحيه روند صعودي داشتند و بقيه نواحي از روند ثابت برخوردار بودهاند(کاظمي و ديگران،1392: 132-113).
1-9 . متغييرها و شاخصهاي تحقيق
در اين تحقيق مناطق 13گانه شهرداري مشهد، به 5 بخش تقسيم شده است. که اين 5 بخش عبارتند از: بخش فضاي سبز و پارکها، بخش جمعآوري زباله، بخش فني- عمران، بخش شهرسازي و بخش اداري – مالي. که براي ارزيابي کارايي هر کدام از اين مناطق، متغييرهايي به عنوان ورودي و خروجي براي هر کدام از بخشها درنظرگرفته شده است و بر اساس آنها سنجش کارايي صورت گرفته است. بعد از اين که ارزيابي بصورت بخشي و براي پنج بخش در نظر گرفته شد، شش سري فرم تهيه شد که پنج فرم براي پنج بخش درنظرگرفته شده است علاوه بر اين، يکسري فرم هم اطلاعات کلي مناطق را در برداشت که متغييرهاي آن به ساير بخش ها اضافه شده است. در انتها نيز با مشورت با متخصصان و مديران شهري بويژه معاونت هاي برنامهريزي مناطق بعضي متغييرها از اين فرمها کم و بعضي متغييرها به آنها افزوده شد. در نتيجه متغييرهاي زير در ارزيابي کارايي مناطق بکارگرفته شدند، که در جدول زير بصورت بخشي آورده شدهاند. بعد از سنجش کارايي مناطق، به بررسي رابطه مقادير کارايي مناطق با برخي متغييرهاي ساختاري(از قبيل: تراکم جمعيت مناطق، درآمدسرانه خانوار، حجم سرمايهگذاري مناطق، درآمدسرانه مناطق، مساحت سکونتگاههاي غيررسمي، درصد مساحت بافت فرسوده مناطق به کل مساحت مناطق) پرداخته ميشود. به خاطر عدم دسترسي به اطلاعات بيشتر و در دسترس بودن اطلاعات همين بخشها، کارايي همين 5 بخش، با همين تعداد متغيير ارزيابي شده است.
جدول 1-1- مدل اوليه سنجش ميزان کارايي مناطق شهر مشهد
ستاندههادادههابخشسرانه فضاي سبز (پارک)
مساحت تحت پوشش آبياري مکانيزه
سطح فضاهاي عمومي مبلمان شده شهريتعدادپرسنل
هزينه هاي خدمات شهري
تراکم جمعيت
سرانه اعتبارات احداث فضاي سبزفضاي سبز و پارکهاتعداد واحدهاي مسکوني(تحت پوشش)
حجم زباله جمع‌آوري شده
حجم زباله جارو شده
مساحت معابر نظافت شده
درصد رفت و روب مکانيزه معابرميانگين توليد زباله
سرانه هزينه نظافت
سرانه توليد زباله خانگي
تعداد کارکنانجمعآوري زبالهسطح فضاهاي عمومي مبلمان شده شهري
سطح کل کانال‌هاي احداث شده



قیمت: تومان


پاسخ دهید