معاونت پژوهش و فن آوري
به نام خدا
منشور اخلاق و پژوهش
با ياري از خداوند سبحان و اعتقاد به اين که عالم محضر خداست و همواره ناظر بر اعمال انسان و به منظور پاس داشت مقام بلند و دانش و پژوهش و نظر يه اهميت جايگاه دانشگاه در اعتلاي فرهنگ و تمدن بشري، ما دانشجويان و اعضاء هيات علمي واحدهاي دانشگاه آزاد اسلامي متعهد ميگرديم اصول زير را در انجام فعاليت هاي پژوهشي مد نظر قرار داده و از آن تخطي نکنيم:
اصل حقيقت جويي: تلاش در راستاي پي جويي حقيقت و وفاداري به آن و دوري ازهر گونه پنهان سازي حقيقت .
اصل رعايت حقوق: التزام به رعايت کامل حقوق و پژوهشگران و پژوهيدگان(انسان، حيوان و نبات) وساير صاحبان حق.
اصل مالکيت مادي و معنوي: تعهد به رعايت کامل حقوق مادي و معنوي دانشگاه و کليه همکاران پژوهش.
اصل رعايت انصاف و امانت: تعهد به اجتناب از هر گونه جانبداري غير علمي و حفاظت از اموال، تجهيزات و منابع در اختيار.
اصل رازداري: تعهد به صيانت از اسرار و اطلاعات محرمانه افراد، سازمان ها و کشور و کليه افراد ونهادهاي مرتبط با تحقيق.
اصل احترام: تعهد به رعايت حريمها و حرمتها در انجام تحقيقات و رعايت جانب نقد و خودداري از هر گونه حرمت شکني.
اصل ترويج: تعهد به رواج دانش و اشاعه نتايج تحقيقات وا نتقال آن به همکاران علمي و دانشجويان به غيراز مواردي که منع قانوني دارد.
اصل برائت: التزام به برائتجويي از هرگونه رفتار غيرحرفهاي و اعلام موضع نسبت به کساني که حوزه علم و پژوهش را به شائبههاي غير علمي ميآلايند.
دانشگاه آزاد اسلامي
واحد دامغان
دانشکده کشاورزي
پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد در رشته مهندسي توليدات گياهي
گرايش محصولات باغي
عنوان
بررسي اثر کود نانوپتاس و هورمون BA بر خصوصيات مورفولوژيکي و اسانس دو رقم نرگسTazetta وJanquilla
استاد راهنما
دکتر حسين مرادي
استاد مشاور
دکتر حسين افشاري
نگارنده
سولماز عسگري
زمستان 92
يرفع الله الذي آمنوا منکم و الذين اوتوالعلم درجات
قرآن کريم
كارشناسي ارشد خانم سولماز عسگري با عنوان بررسي اثر کود نانوپتاس و هورمون BA بر خصوصيات مورفولوژيکي و اسانس دو رقم نرگسTazetta وJanquilla در جلسه مورخ ………………………………… تحت نظارت شوراي پايان نامه متشكل از استادان زير با درجه …………………………….. و نمره ……………………….. مورد تأييد قرار گرفت .
1- استاد (استادان) راهنما: دکتر حسين مرادي امضاء
2- استاد (استادان) مشاور: دکتر حسين افشار ي امضاء
3- داور داخل گروه : امضاء
4- داور خارج از گروه : نام و نام خانوادگي امضاء
دكتر شهرام رضوان بيدختي
معاون پژوهشي دانشگاه آزاد اسلامي
واحد دامغان
و انزلنا من السماء ماء فانبتنا فيها من کل زوج کريم
و از آسمان آبي فرو فرستاديم و از هر نوع (گياه) نيکو در آن رويانيديم
سوره لقمان (آيه 10)
تشکر و قدرداني
الهي، نه شناخت تو را توان، نه ثناي تو را زبان، نه درياي جلال و کبريايي تو را کران، پس تو را مدح و ثنا چون توان؟ تو را که داند که تو داني؟ تو را نداند کس، تو را تو داني و بس(مناجات نامه خواجه عبدالله انصاري)
من لم يشکر المخلوق، لم يشکر الخالق، اکنون که پايان راهي در شناخت جزئي کوچک از آفرينش است، بنده بر خود واجب و مسلم ميدانم از کليه کساني که ياريگر بنده در اين مسير بودهاند، سپاسگزار باشم. چه کساني که نامي از آنان ذکر ميگردد، چه آناني که بنده مجال نمييابم نامشان را ذکر نمايم.
از استاد ارجمند جناب آقاي دکتر مرادي استاد محترم راهنماي اين تحقيق کمال تشکر و سپاس را دارم. ايشان در طول اين مدت همواره با صبر، شکيبايي و متانت خويش بنده را تحمل نموده و با کمال ميل بنده را از اطلاعات ارزشمند علمي واخلاقي خويش بهرهمند ساختند. در طول اين مسير هيچگاه از راهنمايي، همفکري و همراهي ايشان بيبهره نبودهام و از خداوند متعال براي اين استاد ارزشمند علم و اخلاق، هر آنچه شايسته وجود گرانقدري چون ايشان مي باشد، مسئلت دارم.
ار استاد گرامي جناب آقاي دکتر افشاري که قبول زحمت نموده مشاوره اين پايان نامه را عهدهدار گرديدند و بنده را از اطلاعات علمي خويش بهرهمند ساختند، کمال تشکر و سپاس را دارم و از خداوند براي ايشان توفيق روزافزون ميخواهم.
از جناب آقاي دکتر اردلان پاسداران بابت زحمات بي شائبهشان کمال تشکر را دارم و همچنين از خانم دکتر عاصمي، مهندس مرادي، مهندس حسيني، مهندس شازده احمدي، مهندس نقيزاده و مرکزآموزش و تحقيقات تيرتاش و کليه کساني که در امر پايان نامه به اينجانب کمک نمودهاند تشکر و قدرداني مي کنم.
در پايان شايد به دور از حق باشد اگر از پدر و مادر مهربانم و شريک صبور زندگيم و فرزند نازنينم سپاسگزار نباشم، چرا که اگر دلگرميهاي آنان نبود چه بسا بنده قادر نبودم در اين مسير قدم گذاشته و اين مسير را پشت سر نهم.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکيده1
فصل اول: مقدمه
1-1 مقدمه2
1-2- هدف از انجام اين تحقيق5
فصل دوم: بررسي منابع
2-1 تاريخچه گل نرگس در ايران6
2-2 گياه شناسي6
2-3 اکولوژي و انتشار گونههاي نرگس:12
2-4 مورفولوژي و آناتومي:13
2-5 خاک:14
2-6 زمان و نحوه کاشت پيازها:15
2-7 عمليات داشت:16
2-8 اسانسها:16
2-8-1 مشخصات اسانس:17
2-8-2 کاربرد اسانسها:19
2-8-3 طبقهبندي ترکيبهاي شيميايي موجود در اسانسها19
2-8-4 ترکيبات الکلي19
2-8-5 ترکيبات آلدهيدي20
2-8-6 ترکيبهاي کتوني20
2-8-7 ترکيبهاي استري20
2-8-8 کتونها20
2-8-9 آزولونها20
2-9-10 ترپنوئيدها21
2-9 تغذيه21
2-10 پتاسيم:22
2-11 نقش پتاسيم در ميزان فتوسنتز گياه:24
2-12 نقش پتاسيم در انتقال مواد24
2-13 کود نانو پتاس:27
2-14 تنظيم کننده هايرشد28
2-14-1 سايتوکنينها:28
2-14-2 نقش بيولوژيکي سيتوکنينها:29
فصل سوم: مواد و روشها
3-1 مواد و روشها35
3-1-1 طرح آزمايشي35
3-1-2 محل آزمايش35
3-1-3 ماده آزمايشي35
3-1-4 بستر کاشت37
3-2 صفات مورد ارزيابي37
3-2-1 پياز37
3-2-2 وزن پيازها38
3-2-3- تعداد پيازچه در هر پياز38
3-2-4 سطج برگ38
3-2-5 شاخه گلدهنده39
3-2-6 تعداد گلچهها39
3-2-7 قطرگلچهها40
3-2-8 ظهور گل آذين40
3-2-9 گردن غازي:40
3-2-10 اندازهگيري ميزان جذب خالص آب41
3-2-11 اندازهگيري ميزان مواد جامد محلول42
3-2-12 نشت يوني 42
3-2-13 اندازهگيري وزن تر و وزن خشک43
3-2-14 سنجش کلروفيل a، b و محتواي کلروفيل کل برگ:43
3-2-15 سنجش ميزان فلاوونوئيدها و آنتوسيانينها:44
3-2-16 سنجش کلروفيل a، b و کاروتنوئيد گلبرگي:45
3-2-17 آنتوسيانين گلبرگي:46
3-2-18 طرز استخراج پروتئين46
3-2-19 ارزيابي ميزان فعاليت آنزيم فنيل آلانين آمونيالياز (PAL)47
3-2-20 تهيه منحني استاندارد ومعادله رگرسيون PAL47
3-2-21 روش هاي جداسازي و تشخيص ترکيبهاي موجود در اسانس48
3-2-22 کروماتوگرافي گازي با طيف سنججرمي Gas Chromatography(GC/ MS) :49
فصل چهارم: نتايج
4-1 بررسي جدول تجزيه واريانس50
4-2- تاثير تيمارهاي مختلف بر روي صفات اندازه گيري شده51
4-2-1 اثر هورمون و کود نانو پتاس بر صفت قطر گلآذين در گل نرگس51
4-2-2 اثر هورمون و کود نانو پتاس بر صفت قطر ساقه در گل نرگس51
4-2-3 اثر هورمون و کود نانو پتاس بر صفت طول ساقه در گل نرگس51
4-2-4 اثر هورمون و کود نانو پتاس بر وزن پياز مادري53
4-2-5 اثر هورمون و کود نانو پتاس بر تعداد پياز دختري53
4-2-6 اثر هورمون و کود نانو پتاس بر تعداد برگ53
4-2-7 اثر هورمون و کود نانو پتاس بر زمان گردن غازي54
4-2-8 اثر هورمون و کود نانو پتاس بر زمان ظهور گلآذين54
4-2-9 اثر هورمون و کود نانو پتاس بر وزن تر54
4-2-10 اثر هورمون و کود نانو پتاس بر وزن خشک55
4-2-11 اثر هورمون و کود نانو پتاس برجذب آب در گلبرگهاي گل55
4-2-12 اثر هورمون و کود نانو پتاس بر جذب مواد غذايي56
4-2-13 اثر هورمون و کود نانو پتاس بر غلظت کلروفيل a برگ58
4-2-14 اثر هورمون و کود نانو پتاس بر غلظت کلروفيل b برگ58
4-2-15 اثر هورمون و کود نانو پتاس بر غلظت کلروفيل کل برگ59
4-2-16 اثر هورمون و کود نانو پتاس بر غلظت آنتوسيانين برگ59
4-2-17 اثر هورمون و کود نانو پتاس بر غلظت فلاونوئيد60
4-2-18 اثر هورمون و کود نانو پتاس بر سطح برگ61
4-2-19 اثر هورمون و کود نانو پتاس بر نشت يوني (EC) در گلبرگ61
4-2-20 اثر هورمون و کود نانو پتاس بر آنتوسيانين گلبرگ62
4-2-21 اثر هورمون و کود نانو پتاس بر رنگيزههاي گياهي گلبرگ دروني (تاج)62
4-2-22 اثر هورمون و کود نانو پتاس بر رنگيزههاي گياهي گلبرگ بيروني63
4-2-23 اثر هورمون و کود نانو پتاس بر آنزيم فنيل آلانين آمونيالياز63
4-2-24 اثر هورمون و کود نانو پتاس بر تعداد گلچه گل64
4-2-25 اثر هورمون و کود نانو پتاس بر ميزان ترپنوئيد گلبرگ64
فصل پنجم: بحث
5-1 بحث79
5-2 نتيجهگيري84
5-3 پيشنهادات84
منابع85
جداول ضميمه94
چکيده انگليسي 102
فهرست جدول ها
عنوان جدول صفحه
جدول 4- 1 تجزيه واريانس اثر هورمون، و کود نانو پتاس بر برخي صفات رشدي در دو رقم گل نرگس67
جدول 4- 2 تجزيه واريانس اثر هورمون، و کود نانو پتاس بر برخي صفات رشدي در دو رقم گل نرگس68
جدول 4- 3 تجزيه واريانس اثر هورمون، و کود نانو پتاس بر برخي صفات رشدي در دو رقم گل نرگس69
جدول 4- 4 مقايسه ميانگين اثر هورمون و کود نانوپتاس بر برخي صفات رشدي در دو رقم گل نرگس70
جدول 4- 5 مقايسه ميانگين اثر هورمون و کود نانو پتاس بر برخي صفات رشدي در دو رقم گل نرگس71
جدول 4- 6 مقايسه ميانگين اثر هورمون و کود نانو پتاس بر برخي صفات رشدي در دو رقم گل نرگس72
جدول 4- 7 مقايسه ميانگين اثرات متقابل هورمون و رقم بر برخي صفات گل نرگس73
جدول 4- 8 مقايسه ميانگين اثرات متقابل رقم و کود بر برخي صفات گل نرگس74
جدول 4- 9 مقايسه ميانگين اثرات متقابل هورمون و کود بر برخي صفات گل نرگس75
جدول 4-10 مقايسه ميانگين اثرات سه جانبه رقم*هورمون*کود بر برخي صفات گل نرگس رقم tazetta76
جدول 4-11 مقايسه ميانگين اثرات سه جانبه رقم*هورمون*کود بر برخي صفات گل نرگس رقم janquilla77
جدول 4-12تجزيه واريانس عصارههاي گياهي و مواد شيميايي مختلف بر برخي صفات مورفولوژيک گل نرگس78
جدول 4-13 مقايسه ميانگين اثر هورمون و کود نانوپتاس بر برخي صفات رشدي در دو رقم گل نرگس78
فهرست نمودارها
عنوان نمودار صفحه
نمودار4-1: تاثير کود و هورمون بر صفت طول ساقه رقم تازتا52
نمودار4-2 : تاثير کود و هورمون بر صفت طول ساقه در رقم جانکوئيلا52
نمودار4-3: مقايسه ميانگين هورمون و کود بر ميزان جذب آب رقم تازتا56
نمودار4-4: مقايسه ميانگين هورمون و کود بر ميزان جذب آب رقم جانکوئيلا56
نمودار4-5: مقايسه ميانگين هورمون و کود بر ميزان جذب مواد رقم تازتا57
نمودار4-6: مقايسه ميانگين هورمون و کود بر ميزان جذب مواد رقم جانکوئيلا57
نمودار4-7: مقايسه ميانگين هورمون و کود بر ميزان آنتوسيانين رقم تازتا60
نمودار4-8: مقايسه ميانگين هورمون و کود بر ميزان آنتوسيانين رقم جانکوئيلا60
نمودار4-9: تاثير کود نانوپتاس بر ميزان ترپنوئيد در رقم نرگس جانکوئيلا65
نمودار4-10: تاثير کود نانوپتاس بر ميزان ترپنوئيد در رقم نرگس تازتا65
نمودار 4-11 : تاثير هورمون بنزل آدنين بر ميزان ترپنوئيد در رقم نرگس تازتا65
نمودار4-12: تاثير هورمون بنزل آدنين بر ميزان ترپنوئيد در رقم نرگس جانکوئيلا66
فهرست شکل ها
عنوان شکل صفحه
شکل1-2: شمايي از گل نرگس با مشخصات ريشه، ساقه، برگ و گل7
شکل2-2: شمايي از Daffodils Trumpet8
شکل2-3: شمايي از Large-cupped Daffodils8
شکل2-4: شمايي از Daffodils Small-cupped9
شکل 2-5: شمايي از Daffodils Double9
شکل 2-6: شمايي از Daffodils Triandrus9
شکل 2-7: شمايي از Daffodils Cyclamineus10
شکل 2-8: شمايي از Daffodils Janquilla10
شکل 2-9: شمايي از Daffodils Tazetta10
شکل 2-10: شمايي از Daffodils Doeticus11
شکل 2-11: شمايي از Hybrids Bulbocodium11
شکل 2-12: شمايي از Daffodils Split-cupped11
شکل 2-13: شمايي از Daffodils Miscellaneous12
شکل 2-14: شمايي از Wild Variants and Wild Hybrids12
شکل 3-1: طرح آزمايشي35
شکل 3-2: اندازه گيري قطر پياز با استفاده از کوليس36
شکل 3-3: نحوه کاشت پياز 36
شکل 3-4: نحوه اندازه گيري عمق کاشت36
شکل 3-5: نحوه خاکريزي36
شکل 3-6: ترکيبات بستر کشت37
شکل 3-7: نحوه اندازه گيري سطح برگ38
شکل 3-8: نحوه اندازه گيري سطح برگ38
شکل 3-9: نحوه اندازه گيري طول ساقه از قسمت بالاي ساقه39
شکل 3-10: نحوه اندازه گيري طول ساقه از قسمت پايين ساقه39
شکل 3-11: نحوه اندازه گيري طول ساقه39
شکل 3-12: نحوه اندازه گيري قطر گلچه در نرگس Janquilla40
شکل 3-13: نحوه اندازه گيري قطر گلچه در نرگس tazetta40
شکل3-14: مرحله گردن غازيدر نرگس Janquilla41
شکل 3-15: مرحله گردن غازي در نرگس tazetta41
شکل 3-16: نحوه اندازه گيري ميزان جذب خالص آب41
شکل3-17: نحوه اندازه گيري ميزان مواد جامد محلول با استفاده از دستگاه رفراکتومتر42
شکل 3-18: آماده سازي نمونه ها جهت انتقال به اتوکلاو42
شکل 3-19: انتقال نمونه ها به اتوکلاو42
شکل3-20: نحوه اندازه گيري نشت يوني با استفاده از دستگاه43
شکل 3-21: اندازه گيري وزن تر43
شکل 3-22: انتقال نمونه ها به آون جهت اندازه گيري وزن خشک43
شکل 3-23: اندازه گيري 1 گرم برگ جهت انجام مراحل آزمايش44
شکل 3-24: اندازه گيري جذب محلول با استفاده از دستگاه اسپکتروفتومتر44
شکل 3-25: نحوه آماده سازي عصاره جهت سنجش فلاوونوئيد و آنتوسيانين برگي45
شکل 3-26: نحوه آماده سازي جهت سنجش کلروفيل و کاروتنوئيد گلبرگي45
شکل 3-27: اندازه گيري 1 گرم گلبرگ جهت انجام مراحل آزمايش46
شکل 3-28: نحوه آماده سازي عصاره جهت اندازه گيري آنتوسيانين گلبرگي46
شکل 3-29: نحوه اندازه گيري مواد47
شکل 3-30: عصاره گياهي47
شکل 3-31: مخلوط کردن گل ها با هگزان نرمال48
شکل 3-32: استفاده از روتاري جهت جداسازي هگزان نرمال 49
شکل 3-33: فيلتراسيون49
شکل 3-34: دستگاه GC-MS49

چکيده
نرگس يکي از شش جنس بزرگ گلهاي پيازدار در جهان است که پس از لاله در مقام دوم کشت و کار قرار دارد. اين گل نه تنها به عنوان گل بريده و گياه گلداني زينتي شناخته ميشود بلکه ارزش بالايي در صنعت عطرسازي دارد. اين تحقيق براي ارزيابي پاسخ دو رقم نرگس (تازتا و جانکوئيلا) به هورمون بنزيل آدنين (BA) و کود نانو پتاس به صورت فاکتوريل در قالب طرح بلوک کامل تصادفي با 10 تکرار انجام شد. فاکتور اول رقم در 2 سطح، فاکتور دوم هورمون بنزيلآدنين در 4 سطح و فاکتور سوم کود نانوپتاس در 3 سطح بودند. نتايج نشان داد صفاتي همچون کاروتنوئيد گلبرگ و آنزيم فنيل آلانينآمونيالياز بين دو رقم معنيدار بود. سطوح مختلف هورمون بر ميزان جذب آب، نشت يوني، کلروفيل (a، کل و کاروتنوئيد) گلبرگ نيز اختلاف معني‌داري را نشان داد. اثرات متقابل بين رقم و هورمون بر کلروفيل a، b، کلروفيل کل برگ معني‌دار گرديد. اثرات متقابل رقم و کود نانوپتاس بر وزن پياز مادري و سطح برگ اختلاف معنيداري را نشان داد. همچنين اثرات متقابل هورمون و کود نانوپتاس بر روي ميزان جذب آب، کلروفيل a برگ و نشت يوني معني دار گرديد. نتايج نهايي حاکي از آن است که هورمون بنزيل آدنين به همراه کود نانوپتاس به نحو مطلوبي موجب حفظ رنگدانه آنتوسيانين، قطر گل وميزان جذب آب گرديدند که اين عوامل موجب افزايش کيفيت گلها ميگردد. همچنين کود و هورمون بر محتويات اسانس دوگونه نرگس اثر معني داري نشان نداد.
کلمات کليدي: گلهاي زينتي، گل نرگس، اسانس، پياز، آنزيم فنيل آلانين آمونيالياز
فصل اول
مقدمه
1-1 مقدمه
گل و گياهان زينتي با تنوع و زيبايي فراوان خود در آرايش و زيباسازي محيط و ارضاي حس زيباشناسي بشر نقش عمدهاي ايفا ميکنند، همچنين موجب تغذيه روحي و افزايش ضريب اميد به زندگي و ضريب کارايي افراد در محيط کاري ميشوند و همچنين تفاهم و روابط حسنه خانوادگي و اجتماعي در اثر هديه اين کالا در جامعه افزايش مييابد، اين موضوع در زندگي ماشيني و آپارتماننشيني امروزه اهميت بسزايي دارد. توليد گل و گياهان زينتي در جهان امروزه، اهميت بسزايي دارد. توليد گلها و گياهان زينتي در جهان، امروزه از اهميت خاصي برخوردار بوده و علاوه بر نيازهاي روحي و رواني، از نظر اقتصادي همه ساله ميلياردها دلار سود نصيب کشورهاي توليد کننده ميکند. با توجه به تنوع اقليمي کشور ايران و سطح گسترده اراضي و وجود انرژي سرشار خورشيدي، يکي از پتانسيلهاي برجسته کشور، توليد محصول بخش کشاورزي ميباشد. بديهي است توليد گل و گياهان زينتي به عنوان يکي از زيربخش هاي کشاورزي
ميتواند به عنوان يکي از منابع ارزآور کشور به حساب آيد. ولي متاسفانه به علت پارهاي از مشکلات و چالشهاي موجود بويژه مشکلات ساختاري و سازماني در بازار گل، با جايگاه شايسته خود در بازار جهاني فاصله زيادي دارد(هاگي لادي و همکاران، 1999).1
در فرايند جهاني شدن اقتصاد و تجارت که اقتصاد همه کشورها را تحت تاثير قرار داده است، افزايش در تجارت از طريق رشد صادرات و نفوذ در بازارهاي جهاني و بينالمللي و رهايي از اقتصاد تک محصولي براي دستيابي به رشد اقتصادي مستمر و پايدار از اهداف اقتصادي کشورها از جمله ايران است. در اين راستا سياستگذاران کشور کوشيدهاند تا زمينههاي مساعدي را براي رونق و رشد اقتصادي محصولات و کالاهاي غيرنفتي به عنوان يکي از محورهاي اصلي رشد وتوسعه اقتصادي، افزايش درآمدهاي ارزي، ايجاد اشتغال و از همه مهمتر وابستگي کمتر به درآمدهاي ارزي نفتي فراهم نمايند زيرا توسعه فروش به خارج از کشور ميتواند سبب گرفتن بازار از رقبا شود(لولون و ويلد، 1369). ايجاد اشتغال و رشد صادرات غيرنفتي دو موضوع اساسي در اقتصاد ايران است که با برنامهريزي جامع براي بهرهبرداري بهينه از استعدادها و توانمنديهاي بالقوه اقتصاد کشور در بخشهاي مختلف حصول ميباشد. ايران کشوري وسيع با تنوع آب و هوايي است. از چهارده گونه اقليم آب و هوايي شناخته شده جهان، ايران دوازده گونه آن را در نقاط مختلف کشور دارا است، از اين رو از استعداد طبيعي براي رويش انواع گياهان چون گلها و گياهان زينتي برخوردار است (اميدبيگي،1374).
دربازارهاي جهاني گل و گياهان زينتي سالانه حدود بيست ميليارد دلار از اين کالا مبادله ميشود که سهم ايران در اين بازارحدود دويست ميليون دلار است که قابل صرف نظر کردن نميباشد(معماران کاشاني و نادري، 1375). پژوهش در زمينههاي مختلف از قبيل جمعآوري گونههاي مختلف گلها، انجام برنامههاي به نژادي و ايجاد کولتيوارهاي جديد و نيز شناخت نيازهاي محيطي و بررسي عوامل موثردر توليد گل جهت افزايش کيفيت گلها ضروري به نظر ميرسد بعلاوه با کاهش هزينهها و مطالعه و برنامهريزي توليد در مناطق مختلف کشور به همراه بهبود روشهاي بسته بندي، حمل ونقل و بازاررساني گلها مطابق با استاندارهاي بينالمللي ميتوان به دستيابي ايران به جايگاه واقعي خود در بازارهاي جهاني گل اميدواراست (سايديکو و انيس، 2008).2
پرورش دهندگان بزرگ در بسياري از کشورهايي مانند هلند و آمريکا به کاربرد تنظيم کنندههاي رشد و هورمونهاي گياهي نظير سايتوکنينها و جيبرلينها در طي دوره رشد ونيز پس از برداشت، همچنين بهرهگيري از محلولهاي نگهدارنده گوناگون و اعمال درجهبندي و روشهاي مناسب بستهبندي و حمل و نقل پيشرفتهاي زيادي داشتهاند. در ايران همچون صنعت توليد، موفقيتها در زمينه نگهداري گلهاي بريده چندان رضايتبخش نيست. 20 درصد گلهاي تازه، هنگام گذشتن از کانالهاي بازار (برداشت، بستهبندي، جابجايي و فروش) مرغوبيت خود را از دست داده و قسمت زيادي از گلهاي باقيمانده نيز در شرايط ضعيف ونامطلوب به فروش ميرسند که باعث نارضايتي مصرف کننده ميشود (هاگي لادي و همکاران، 1999).
بررسي نوشتههاي پيشينيان نشان ميدهد که فرهنگ ديرين ايران زمين از همان ابتدا بر پايه انس با طبيعت استوار است، به طوري که اولين بار پادشاهان ايراني بودند که با کشت گياهان زينتي و فضاسازي مناسب پارکها و باغهاي ايران آن روز را با فرانسه مقايسه مينمايد که دليل بر ذوق و سليقه هنر گلپروري و گلآرايي ايرانيان است و اين موضوع به حدي اهميت پيدا ميکند که آنها گل را از عالم بالا ميدانند:
گل آن جهاني است نگنجه در اين جهان در عـالـم خيـال چـه گنجه خيـال گـل
(هاگي لادي و همکاران، 1999).
گل نرگس گياهي پيازي از زير ردهي تکلپهاي ها، خانواده آماريليداسه (Amarilidace) و از جنس (Narcissus) است (خليقي، 1382). جنس Narcissus شامل 65 گونه و 20000 رقم هيبريد و 26 گونه وحشي مي باشد (بلانچارد،1990)3. نرگس يکي از مهمترين گياهان باغباني است که گونههاي آن در هر گوشه از جهان به استثناي مناطق گرمسيري رشد ميکنند و به عنوان گل بريده، گياهان گلداني و در فضاي سبز کاربرد دارند (دوله و ويلکينز، 1996)4. اين گونه در مناطق مختلف ايران به خصوص شمال، شمال شرق، فارس، بوشهر، بهبهان، کرمان و خراسان جنوبي رويش دارد (پويان، 1989; مظهري، 2004). گل ها در برخي از گونه هاي نرگس بسيار معطر مي باشند و نرگس شيراز از آن جمله است. از عطر گلها در صنايع عطرسازي استفاده مي شود كه از ارزش اقتصادي بالايي برخوردار ميباشد (بارت و پنل،1999)5. البته نرگسهايي كه براي استحصال عطر كاشته ميشوند عبارتند از نرگس شيراز، پوتيكوس و جان كوئيلا كه تركيبهاي موجود در اسانس گل آنها شامل مونوترپنها، پارافينها، فنلها، آلدئيدها، استرها و الكلها ميباشند. اما تركيبهايي كه بخش مهم عطر و بوي گل را تشكيل ميدهند استرها، اترها و فنلها ميباشند. گياه براي جلوگيري از تبخير آب اسانس را ميسازد. اسانس اين گياه علاوه بر مصرف در صنايع عطرسازي در صنعت دارويي نيز كاربرد دارد و خاصيت ضدباكتري و ضدتورم دارد (اهرت و همكاران،1992)6.
نانو تكنولوژي يكي ديگر از فناوريهاي نوين است كه اخيراً وارد عرصه كشاورزي شده است. نانو ذرات مجموعههاي اتمي يا مولكولي با حداقل ابعاد بين 100-1 نانومتر هستند كه خواص فيزيكوشيميايي متفاوتي در مقايسه با توده مواد خود دارند (روفيني و كرمونيني،2009)7. در عصر حاضر از نانوتكنولوژي به عنوان دانش زمينه ساز گشايش افقهاي جديد در عرصه تمامي علوم ياد ميشود. فناوري نانو، كاربردهاي بالقوه نوظهورو تازهاي در زمينه علوم كشاورزي ايجاد كرده است. با استفاده از اين دانش مي توان شيوههاي فعلي مديريت محصول را بهبود بخشيد. در حقيقت، فناوري نانو فرصت‌هاي جديدي را به‌منظور افزايش راندمان مصرف عناصر غذايي و به‌ حداقل رساندن هزينه‌هاي حفاظت از محيط ‌زيست، گشوده است. افزايش راندمان و کيفيت منابع غذايي به‌واسطه‌ي سرعت جذب بالاتر، عدم اتلاف کودها از طريق آبشويي و جذب کامل کود به‌وسيلهي گياه به دليل رهاسازي عناصر غذايي کود با سرعت مطلوب در تمام طول فصل رشد، کاهش قابل توجه آلودگي خاک، کاهش مسموميت گياهي و تنش ناشي از وجود غلظت‌هاي بسيار بالاي موضعي نمک در خاک از مزاياي قابل توجه استفاده از نانوکودها در مقايسه با کودهاي مرسوم هستند.
به رغم نياز فراوان محصولات زارعي به پتاسيم که گاهي بيشتر از مقدار نيتروژن نيز ميباشد ولي کودهاي پتاسيمي مصرف نميشود اين وضع در حالي است که در کشورهاي پيشرفته، نسبت نيتروژن به پتاسيم مصرفي تقريباً نزديک به يک است، ولي متاسفانه اين نسبت در کشور ما از 15 نيز بيشتر است
(بلالي و همکاران،2003)8.
به کارگيري اين کودها نسبت به ترکيبات نيتروژني و فسفاتي مخصوصاً در ايران با تاخيري چند ده ساله صورت گرفته است. زيرا از يک طرف ذخاير پتاسيم قابل جذب موجود در اکثر خاکها براي کشت متمادي محصولات کافي مينموده و از سوي ديگر، به رغم بسنده نبودن مقدار پتاسيم براي دستيابي به بالاترين عملکرد، کمبودهاي نيتروژن و فسفر به عنوان عوامل محدودکننده برتر بروز نموده و مسئله کمبود پتاسيم در پشت آن پنهان ميگرديد. پس از آن که استفاده از کودهاي ازتي و فسفاتي در سطحي وسيع رايج گرديد، کمبود پتاسيم بيش از پيش به عنوان يک عامل محدود کننده رخ نمود (ملکوتي،1379). استفاده از تنظيم کنندههاي رشد گياهي به عنوان يک روش در تغيير فيزيولوژي گياهان، همراه با ساير روشها ضروري به نظر ميرسد. تاثير بر گلدهي يکي از مهمترين اثراتي است که تنظيم کنندههاي رشد گياهي دارند. مثالهاي زيادي از تاثير تنظيم کنندههاي رشد گياهي در گياهان معطر وجود دارد (شوکلا و فاروکي، 1990)9. نخعي و همکاران (1388) در بررسي اثر تنظيم کنندههاي رشد گياهي بر صفات مورفولوژيک و اسانس گل نرگس بيان کردند هورمون بنزيل آدنين سبب افزايش معنيدار طول ساقه گلدهنده، قطر گل، تعداد گل در گلآذين و سبب تسريع در گلدهي ميگردد همچنين اين تيمار باعث افزايش معنيدار ميزان اسانس در اين گل شده است مطابق نتايج بدست آمده در آزمايشاتشان اظهار کردند بنزيل آدنين علاوه بر اينکه سبب بهبود خصوصيات زينتي نرگس گرديد، ميزان توليد اسانس را نيز نسبت به ساير تيمارهاي هورموني مورد استفاده در اين تحقيق افزايش داده است بنابراين استفاده از آن براي پرورش زينتي و همچنين براي توليد اسانس توصيه ميگردد.
1-2- هدف از انجام اين تحقيق
از آنجائيکه خصوصيات مرفولوژيک و فيتوشيمايي اين گياه پيازي شديداً تحت تاثير عوامل مختلف از جمله تغذيه و هورمون تغيير مينمايد بنابراين در اين تحقيق جهت بهبود خواص ياد شده با ارتباط مطلوب بين هورمون و کود پتاس به دنبال درصد افزايش آنها با بهترين تيمار ميباشيم.
فصل دوم
بررسي منابع
2-1 تاريخچه گل نرگس در ايران
در اطراف قلعه ارجان گلهاي نرگس همه ساله وجود دارند. اين قلعه که قديميتر از قلعهالموت
ميباشد در محلي صعبالعبور در استان خوزستان واقع شده است. با توجه به قدمت شهر ارجان ميتوان به قدمت گلهاي نرگس پي برد. بر اساس آنچه در کتابهاي تاريخي آمده است ارجان نام قديم بهبهان و از شهرهاي پيش از مهاجرت آرينها بوده است. بعضي از مورخان آمدن آرينها را قبل از ميلاد و برخي به دو هزار سال قبل از ميلاد ارتباط ميدهند از آثار ايلاميان و کلدانيان در نزديکيهاي ارجان از سنگ نبشتهها و مجاريهاي تنگ سروک و غيره معلوم ميگردد که ارجان از شهرهاي پيش از مهاجرت آرينها بوده است (جوکار،1350).
شيرواني قدمت گل نرگس در ايران در شهرستان بهبهان، قبل از تاريخ هجري قيد کرده است (شيرواني، 1268). در کتاب راههاي باستاني و پايتختهاي قديمي غرب ايران (کريمي، 1329) آمده است که: “در بهبهان همه ساله در سمت شمال از دامنه کوه بديل تا انتهاي دامنه کوه خاويز پر از گلهاي شببوي وحشي ميگردد ودر سمت جنوب سراسر ماهور را گلهاي شقايق وحشي، ياس و آويشن فرا ميگيرد و گلهاي نرگس که در وسط دشت ميرويند اين مجموعه مينوفريب را تکميل ميکنند در نرگسزار وسيع و پر از گل بهبهان بيش از پنج نوع نرگس زيبا از قبيل (مسکينک، شهلا، پنجه گربهاي، شصتپر و غيره ميرويد”. در استان فارس بيش از 30 الي 50 هکتار زير پوشش اين گياه بوده (وندلبو،1977)10. ولي متاسفانه به دليل توسعه صنعتي کشاورزي مدرن در حال حاضر بر اساس آمارنامه کشاورزي 1381، سطح زير کشت گل نرگس درکل ايران جمعاً 70 هکتار ميباشد که سالانه حدود 41 ميليون شاخه گل بريده در اين سطح توليد ميشود.
2-2 گياه شناسي
نرگس،گياهي پيازي از زيررده تک لپهايها، خانواده آماريليداسه (Amarilidaceae) و از جنس نرگس
(Narcissus) است (خليقي،1382). نرگس يکي از گياهان ژئوفيت11 و چند ساله که داراي حدود 60 گونه و 20000 هيبريد است (بلانچارد،1990). پياز نرگس از نظر مورفولوژيکي، داراي ساقه زيرزميني بسيار کوتاه و ضخيمي است به نام طبق يا صفحه قاعدهاي که برگهاي فلس مانند ضخيم مملو از مواد غذايي آن را احاطه کردهاند از پائين ساقه، ريشهها خارج ميگردند که نابجا، بدون انشعاب، بدون تار کشنده و با کلاهک مشخص هستند از بالاي ساقه و قسمت انتهايي، شاخه گلدهنده به شکل استوانهاي و بدون گره خارج
ميشود که در انتها توليد گلچه ميکند. گلچهها در ابتدا در يک غلاف بسته قرار دارند. در محل اتصال فلسها به ساقه کوتاه جوانههاي جانبي وجود دارند که محل توليد سوخچه ميباشند. برگهاي هوايي باريک و کشيدهاند. تعداد گلچهها بر روي شاخه گل دهنده از يک تا دوازده يا بيشتر است. هر گل داراي 3 کاسبرگ و 3 گلبرگ همرنگ به رنگهاي سفيد، کرم، زرد کم رنگ و پررنگ، زائدهاي در وسط از جنس گلبرگ به نام تاج، درون آن 6 پرچم در دو حلقه 3 تايي، يک مادگي با تخمدان سه برچهاي تحتاني و تمکن محوري است. ميوه آن يک کپسول حاوي بذر و براق سياهرنگ کروي است(شکل 1-2). اغلب، گل به صورت کمپر ولي داراي گونههاي پرپر نيز ميباشند. تنوع زيادي در گونه، واريته و هيبريدهاي آن وجود دارد (بيلي،1973)12.

شکل1-2: شمايي از گل نرگس با مشخصات ريشه، ساقه، برگ و گل
نرگس از قرن نوزدهم يک محصول مهم اروپاي غربي است. اما اجداد طبيعي آن قرنهاست که شناخته شـدهانـد. گــونههاي غيـربـومي منـاطـق ديگــري نيـز از قـرن شـانـزدهم در هلنـد کاشتـه شـدهانـد. N.hispanicusPyrenean بيش از 300 سال است که در بريتانيا به عنوان N.maximus کاشته شده است. کولتيوارهاي ترومپت با گلپوش و گلبرگ رنگي از N.pseudonarcissus نشات گرفتهاند و ترومپتهايي که داراي گلپوش سفيد و گلبرگ رنگي هستند از گونههاي دو رنگN.pseudonarcissus نشات گرفتهاند و کولتيوارهايي که فنجان درشت هستند از تلاقي گونههايN.pseudonarcissusو N.poeticus نشات گرفتهاند ويک تلاقي با گونه N.poeticus توليد کولتيوارهاي فنجاني کوچک ميکند(ناصري و ابراهيمي،1381؛ ويلکينز،1973)13.
طبق بررسيهاي “انجمن گل نرگس آمريکا” (2007) جنس نرگس به 13 گروه، طبقهبندي شده است. اين تقسيمبندي بر اساس تعداد گلچه در هر ساقه، اندازه تاج نسبت به اندازه پريانت يا تپال (مجموعه کاسبرگها و گلبرگها) و معطر بودن ميباشد که به صورت زير طبقهبندي گرديدند.
1. Daffodils Trumpet: گلها تکي، فنجان به شکل قيف، به بلندي يا بلند از تپال
شکل2-2: شمايي از Daffodils Trumpet
2. Large-cupped Daffodils : گلها تکي، فنجان کوتاهتر يا حداقل يک سوم طول تپال
شکل2-3: شمايي از Large-cupped Daffodils
3. Daffodils Small-cupped: گلها تکي، فنجان با طولي کمتر از يک سوم طول تپال.
شکل2-4: شمايي از Daffodils Small-cupped
4. Daffodils Double : گلها پرپر يا نيمه پرپر، دو دستهاند:
1) تکي و بزرگ و کمي معطر
2) خوشهاي و کوچک، معطر فنجان با ساختار گلبرگ مانند:
شکل 2-5: شمايي از Daffodils Double
5. Daffodils Triandrus : گلها خميده، 2 يا بيشتر، فنجان باريک و راست.
شکل 2-6: شمايي از Daffodils Triandrus
6. Daffodils Cyclamineus: گلها 1 يا 2 تا، فنجان بلندتر از گروه5، تپال باريک نوک تيز و برگشته
شکل 2-7: شمايي از Daffodils Cyclamineus
7. Daffodils Janquilla : گلها 2 يا بيشتر، فنجان کوچک، نسبتاً گرد، شاخ و برگ باريک، معطر
شکل 2-8: شمايي از Daffodils Janquilla
8. Daffodils Tazetta: گلها کوچک، 2 تا 12 يا بيشتر، فنجان کوچک و اغلب راست، تپال پهن و نوکدار و معطر
شکل 2-9: شمايي از Daffodils Tazetta
9. Daffodils Doeticus: گلها 1 يا 2 تا ، فنجان رنگي کوچک، لبهها مضرس،تپال سفيد براق، معطر
شکل 2-10: شمايي از Daffodils Doeticus
10. Hybrids Bulbocodium : گلها تکي، فنجان بزرگتر از پريانت.
شکل 2-11: شمايي از Hybrids Bulbocodium
11. Daffodils Split-cupped : گلها تکي با فنجان، شکافدار، بيش از نيمي از طول، با لبه چيندار.
شکل 2-12: شمايي از Daffodils Split-cupped
12. Daffodils Miscellaneous: هيبريدهايي با گلهاي متنوع و بينابين.
شکل 2-13: شمايي از Daffodils Miscellaneous
13. Wild Variants and Wild Hybrids: گلها تکي، فنجان قيفي يا کاسهاي، شاخ و برگ باريک.
شکل 2-14: شمايي از Wild Variants and Wild Hybrids
2-3 اکولوژي و انتشار گونههاي نرگس:
گل نرگس در دنيا نواحي مديترانهاي، اسپانيا، پرتغال، هلند، انگليس، شبه جزيره سيبري شامل جنوب فرانسه، شمال آفريقا و همچنين ايالات کاليفرنيا، لورگان، واشنگتن از ايالات متحده آمريکا و در يک نوار کمعرض تا چين و ژاپن ميباشد (برت، 2004). 14گلهاي نرگس N.tazetta بومي نواحي مديترانهاي و N.pseudonarcissus متعلق به اروپا ميباشند (دي هرتوق،1991)15. قدمت گل نرگس چيني به حدود 400 سال ميرسد که اولين بار از جاده ابريشم به چين و سپس از آنجا به ژاپن برده شد (اوهکي و همکاران، 2004)16. نرگس در دامنه وسيعي از علفزارها، چمنزار، مناطق صخرهاي و سنگي و مبدا رودخانهها و دامنهها کشت ميشود و به طور کلي هم در مناطق پست و هم در مناطق کوهستاني رويش ميکند. نرگسها عمدتاً بهار گل و داراي رويش لينانتوس17 (ظهور گل بعد از رويش و طويل شدن برگ) هستند. نرگس مانند بسياري از ژئوفيتهاي ديگر با گلدهي و خصوصياتي که دارد براي گلدهي بهار ايده ال است. قبل از آنکه درختان خزاندار سايهاندازي داشته باشند و يا علفها متراکم شوند، رشد و گلدهي آنها کامل ميشود. تعداد کمي از گونهها نظير N.himilis,N.Serotinus,Nv.viridiflorus که گلدهي پاييزه دارند، به طور معمول هيسترانتوس (ظهور گل قبل از رويش برگ) هستند. مشاهدات رفتاري گونه تازتا و ساير ژئوفيتها بيان ميکند که عادت رشد سين آنتروس – هيسترانتوس يک رفتار اختياري است با گرايش به سمت هيسترانتي که بيشتر در محيطهاي خشک اتفاق ميافتد (ناصري، 1377 ؛ ناصري و ابراهيمي، 1381).
2-4 مورفولوژي و آناتومي:
رشد نرگس در درجه اول با اندازه پيازهاي گل دهنده ارتباط دارد. پياز نرگس داراي صفحه قاعدهاي است که داراي ريشههاي نابجا و اندامهاي ذخيرهاي (فلسها) در اطراف جوانه، با برگهاي جديد و گلآذين قرار دارند. پيازها چند ساله با سيستم انشعابدهي ميباشند که انشعابهاي آن به خوبي جانشين محدوديت رشد پياز در هر سال ميشود. پيازها داراي شکلهاي پيوستهاي از پيازهاي کوچک و گرد با يک تا چند گردن (پيازچه) در پيازهاي بزرگ هستند. پيازهاي کوچکي که به پياز مادري متصل هستند، فاقد گلدهي ميباشند (آداس، 1989 18و ريس19، 1992).
در مقطع عرضي پيازها، فلسها و بيشتر برگها قاعدهاي به صورت چرخشي در اطراف پياز قرار
ميگيرند. اما برگ داخلي در برگيرنده گل است و فقط بخشي از ساقه گل را در بر ميگيرد. بعد از شکوفايي گل، قاعده ساقه گل نيز مسطح و فلسي شکل ميشود (خوشخوي و همکاران، 1382).
برگ سبز بالغ شامل غلاف قاعدهاي و يک پهنک کشيده و باريک که يک جهت آن کشيده و لولهاي شکل است ميباشد. فلس بالغ پياز نيز کشيده و نيمهشفاف، داراي غلاف کوتاهي است که به بالاي خاک گسترش مي يابد و برگهاي سبز را در ابتداي رشد محافظت ميکند. رشد طولي برگها از شروع تا اسفند است و به طور مطلوب سرعت رشدي حدود 2 ميليمتر در هفته دارند. سپس از يک دوره متوقف، با الگوي سيگموئيدي تا خرداد ماه رشد ميکنند. بخش فوقاني و تحتاني برگ آناتومي مشابهي دارند. اما در قاعده پهنک، سلولها کشيده و محتوي رافيدهاي اگزالات کلسيم هستند. همچنين آناتومي قاعده برگهاي سبز و برگهاي فلسي مشابه هستند. در فلسهاي مسنتر، مواد ذخيرهاي از اولين بخش تحتاني برگ خارج شده و فضايي بين سلولهاي فشرده فوقاني برگ و اپيدرم تحتاني بوجود ميآيد که اين فضا قبل از خشک شدن فلس و غشايي شدن آنها با موسيلاژ پر ميشود. در بيش از صد کولتيوار نرگس آزمايش شده، 70% آنها داراي دو تا چهار برگ هستند، اما برخي داراي 7 يا 8 برگ نيز ميباشند. متوسط تعداد فلس و برگ، به سيستم انشعابدهي پياز بستگي دارد. پيازها يا واحدهاي انتهايي که در بين يک يا دو واحد جانبي در خوشه پياز دارند تعداد بيشتري از مجموع برگ و فلس نسبت به پيازهاي جانبي دارند. عمدتاً پيازهاي مرکزي، گل دهنده هستند اما آنهايي که وارد مرحله گلدهي نميشوند 4 برگ يا کمتر دارندو تعدادي از واحدهاي جانبي نيز اگر گلدهي داشته باشند تعداد برگ آنها، سه برگ يا بيشتر است (دي هرتاق، 1989).
ساقه گل يک ميانگره واحد است که به طور معمول داراي يگ گل منفرد يا گل آذين گرزن (در ارقام تازتا) است. سلولهاي ميانگره مريستم آغازي هستند و رشد بعدي بوسيله مريستم قاعدهاي تامين ميشود. ساقه گلدهنده داراي تعداد زيادي رافيداگزالات کليسم و دانههاي نشاسته است. در نزديکي زمان شکوفايي گل، نهنج گل در زير تخمدان به صورت مشخصي متمايل ميشود. شکوفايي گل بصورت افقي است و بعد از باروري دوباره براي نگهداري ميوه به حالت عمودي اوليه بر ميگردد (ريس،1992).
جوانه گل در درون يک غلاف اسپاتي نگهداري ميشود اسپات از دو برگ نازک چسبيده غشايي نشات ميگيرد که در ابتدا سبز است و بعد خشک و نواري ميشود. همچنين گلها در ارقامي نظير کينگآلفردو تازتا ممکن است داراي براکته باشند (ناصري و ابراهيمي، 1381).
برت و همکاران (2004)، در تحقيقاتشان نشان دادند که در گل نرگس، گلها در قطر 12 تا 125 ميليمتر و لوله گل تنوع زيادي دارند و از نظر تعداد از تکي (N.pseudonarcissus) تا چندتايي (N.tazetta) ميباشند. مشخصترين تنوع در گل نرگس در شکل و اندازه تاج گل است (برت و همکاران، 1996و 1999). شکل تاج به صورت مخروطي يا استوانهاي با لبه صاف لبدار و يا چيندار به رنگهايي از سـرخ کمـرنگ تا زرد بــوده و ساختــار آن از ابتـدايي (N.cavanillesii) تا ترومپت مـاننـد (N.pseudonarcissus) و اندازه تاج از بلند و باريک تا خيلي کوتاه ميباشد. نهايتاً تنوع گل از آويزان تا افقي



قیمت: تومان


پاسخ دهید