دانشگاه‌ کردستان
دانشكده کشاورزي
گروه زراعت و اصلاح نباتات
عنوان:‌
اثر عصاره دودي گياهان و دود آئروسل بر جوانه زني بذور و صفات رشدي سه گياه داروئي
پژوهشگر:
بهزاد مهرشاد
اساتيد راهنما:
دكتر غلامرضا حيدري
دکتر يوسف سهرابي
استاد مشاور:
دكتر محمدرضا عبداللهي
پايان نامه كارشناسي‌ ارشد رشته زراعت و اصلاح نباتات گرايش زراعت
مهر ماه 1390
كليه‌ حقوق‌ مادي‌ و معنوي مترتب‌ بر نتايـج‌ مطالعات،
ابتكارات‌ و نوآوري هاي‌ ناشي‌ از تحقيق‌ موضوع‌
اين‌ پايان‌‌نامه‌ (رسـاله) متعلق‌ به‌ دانشـگاه‌ کردستان ‌ است‌.
***تعهد نامه***
اينجانب بهزاد مهرشاد دانشجوي کارشناسي ارشد رشته زراعت و اصلاح نباتات گرايش زراعت دانشگاه کردستان، دانشکده کشاورزي گروه زراعت و اصلاح نباتات تعهد مي نماييم که محتواي اين پايان نامه نتيجه تلاش و تحقيقات خود بوده و از جايي كپي برداري نشده و به پايان رسانيدن آن نتيجه تلاش و مطالعات مستمر اينجانب و راهنمايي و مشاوره اساتيد بوده است.
با تقديم احترام
بهزاد مهرشاد
5/ 7/1390

دانشگاه‌ کردستان
دانشكده کشاورزي
گروه زراعت و اصلاح نباتات
پايان نامه كارشناسي‌ ارشد رشته زراعت و اصلاح نباتات گرايش زراعت
عنوان:‌
اثر عصاره دودي گياهان و دود آئروسل بر جوانه زني بذور و صفات رشدي سه گياه داروئي
پژوهشگر:
بهزاد مهرشاد
در تاريخ 26/7/1390 توسط كميته‌ تخصصي وهيات داوران ‌ زير مورد بررسي‌ قرار گرفت و با نمره 24/19 و درجه عالي به تصويب رسيد.
هيات داوران نام و نام خانوادگي مرتبه علمي امضاء
1ـ استاد راهنما دكتر غلامرضا حيدري استاديار
2- استاد راهنما دکتر يوسف سهرابي استاديار
2ـ استاد مشاور دكتر محمدرضا عبدالهي استاديار
3ـ استاد داور خارجي دكتر خسرو محمدي استاديار
4ـ استاد داور داخلي دکتر عادل سي وسه مرده استاديار
مهر و امضاء گروه مهر و امضاء معاون آموزشي و تحصيلات تکميلي دانشکده
تقديم به:
پدر م، مظهر بزرگ منشي، گذشت و استقامت،
تکيهگاه زندگيم، او که کلامش تبسم لحظههايم بود،
به پاس دستهاي خستهاش.
تقديم به:
مادرم، الهه مهرباني و صبر،
که هر چه دارم بعد از خداي از دعاي خير اوست،
او که شبنم نگاهش بدرقهگر راهم است.
تقديم به:
همسر صبور و آرمين نازنينم،که با مهرباني و عطوفتهاي بيکرانشان و با اشتياق نگاهشان، خاطرم را آرام و عزمم را راسخ کردند.
و تقديم به:
همه آنان که زندگي را در لذت آموختن جستجو ميکنند.
الهي تو را سپاس ميگويم که حمد و سپاس تنها تو را سزاست، سپاس که مرا در پناه خود پروردي و شهامتم دادي تا در گستره پهناور علم و دانش گام نهم و قدمي هر چند کوچک به سوي عظمت کبرياييات بر دارم.
شايسته است از همه عزيزاني که در طي انجام پژوهش به بنده لطف داشته و ياري دادند، تشکر و قدرداني نمايم.
بالاترين و ستودهترين سپاسگذاري را از همسر و فرزندم دارم که پيوسته با محبت و آرامش پذيراي خستگيهايم بودند و دلسوزانه مرا در ادامه مسير حمايت کردند.
از اساتيد بزرگوارم، جناب آقاي دکتر حيدري و جناب آقاي دکتر سهرابي به عنوان اساتيد راهنما که همواره همگام لحظاتم بودند سپاسگذارم. به اميد اينکه بتوانم علم و اخلاق اين بزرگواران را سر لوحه زندگيام قرار دهم.
از استاد مشاور عزيز و دلسوزم جناب آقاي دکترعبداللهي که در لحظه لحظه انجام پايان نامه در مواجهه با مشکلات در کنارم بودند و با مشاورههاي ارزشمندشان در هر چه پر بارتر شدن پايان نامه ياريام نمودند صميمانه تشکر و قدرداني مي نمايم.
از اساتيد محترم گروه زراعت و اصلاح نباتات آقايان دکتر بهرام نژاد، دکتر سيوسه مرده، دکتر ميرزا قادري، دکتر مجد، دکتر طهماسبي و سرکار خانم دکتر بدخشان که افتخار شاگرديشان را داشتم، قدرداني مي نمايم. دانسته هاي امروز من مرهون زحمات اين عزيزان مي باشد.
تشکر و قدرداني مي نمايم از آقاي مهندس بابايي و خانم مهندس شهيدي مسئول محترم آزمايشگاه فيزيولوژي و زراعت به خاطر مساعدتهاي بيدريغشان.
چکيده
به منظور بررسي اثرات عصاره دودي گياهان و دود آئروسل بر سرعت جوانهزني، درصد جوانهزني، طول ريشهچه، طول ساقهچه، وزن گياهچه، بنيه گياهچه و نسبت ريشهچه به ساقهچه و همچنين برخي شاخصهاي رشدي، در سه گياه دارويي توت روباهي، بابونه و اکيناسه، دو آزمايش جداگانه در سال 1388، در همدان اجرا گرديد.آزمايش عصاره دودي با شش تيمار (0، 002/0، 01/0، 1/0، 2/0 و 1) و سه تکرار، در قالب طرح بلوکهاي کامل تصادفي و آزمايش دود آئروسل با دو تيمار دود آئروسل و شاهد در چهار تکرار، در قالب طرح کاملاً تصادفي، اجرا شد. نتايج نشان داد که در گياه توت روباهي، غلظتهاي مختلف عصاره دودي، بيشتر صفات جوانهزني و رشدي را به طور معنيداري، افزايش دادند و در مواردي، غلظتهاي بالاي عصاره دودي باعث کاهش برخي از شاخصها شد، که در اين موارد به نظر ميرسد که در غلظتهاي بالا، از دو ترکيب محرک و بازدارنده موجود در دود، ترکيب بازدارنده با غلبه بر ترکيب محرک، صفات رشدي را کاهش ميدهد. تقريباً در همه موارد، اثر در غلظتهاي پائين عصاره دودي در گياهان بابونه و اکيناسه، موجب افزايش صفات جوانهزني و رشدي شد و نيز در بيشتر موارد، غلظتهاي بالاي عصاره دودي، صفات جوانهزني و رشدي گياهان مذکور را کاهش دادند. در مجموع، در گياه توت روباهي، غلظتهاي 1/0 و 01/0 در گياه بابونه، جهت صفات جوانهزني غلظتهاي 2/0 و 1/0 عصاره دودي و براي صفات رشدي، غلظتهاي 01/0 و 002/0، بيشترين تأثير را داشتند و براي گياه اکيناسه، غلظتهاي 2/0 و 1/0 عصاره دودي، در بيشتر موارد اثر مثبتي بر صفات جوانهزني و رشدي اين گياه داشتند. تقريباً در هر سه گياه، دود آئروسل بر بيشتر شاخصهاي رشدي و جوانهزني، اثر مثبت داشت.
کلمات کليدي: عصاره دودي، دود آئروسل، جوانهزني، صفات رشدي، گياهان دارويي، توت روباهي، بابونه و اکيناسه.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………..11- بابونه ………………………………………………………………………………………………………………………………22- اکيناسه ……………………………………………………………………………………………………………………………43- توت روباهي …………………………………………………………………………………………………………………….6فصل اول (پيشينه و تاريخچه تحقيق)…………………………………………………………………………..91-1- پرايمينگ ……………………………………………………………………………………………………………………………..91-2- فيزيولوژي پرايمينگ ………………………………………………………………………………………………………..131-3- عوامل موثر بر پرايم کردن بذور…………………………………………………………………………………………..141-4- تکنيکهاي پرايمينگ بذر…………………………………………………………………………………………………..161-4-1- پرايمينگ با هورمونهاي رشد گياه …………………………………………………………………………..171-4-2- پرايمينگ با انواع دود گياهي ………………………………………………………………………………..181-5- اثرات اصلي آتش و دود بر جوانه زني …………………………………………………………………………………..201-5-1- اثرات فيزيکي آتش و دود بر جوانهزني …………………………………………………………………….201-5-2- اثرات شيميايي آتش و دود …………………………………………………………………………………….221-6- مطالعات زراعي در مورد عصاره دودي ………………………………………………………………………………..231-7- خواب بذر ………………………………………………………………………………………………………………………231-7-1- خواب اوليه ………………………………………………………………………………………………………….231-7-1-1- خواب خارجي ………………………………………………………………………………………241-7- 1-1-1- فيزيکي …………………………………………………………………………………..241-7-1-1-2- مکانيکي ………………………………………………………………………………….241-7-1-1-3- شيميايي …………………………………………………………………………………..241-7-1-2- خواب داخلي يا ذاتي ……………………………………………………………………………..251-7-1-2-1- مورفولوژيکي …………………………………………………………………………..251-7-1-2-2- فيزيولوژيکي …………………………………………………………………………..261-7-1-2-2-1- خواب فيزيولوژيکي سطحي ……………………………………………….261-7-1-2-2-2- خواب فيزيولوژيکي عمق متوسط ………………………………………..271-7-1-2-2-3- خواب فيزيولوژيکي عميق ………………………………………………….281-7-1-2-3- مورفوفيزيولوژيکي …………………………………………………………………….291-7-1-2-4- فيزيکي …………………………………………………………………………………..291-7-1-2-5- ترکيبي …………………………………………………………………………………..291-7-1-2-5-1- خواب مربوط به محور بالاي لپه …………………………………………291-7-1-2-5-2- محور بالاي لپه و ريشهچه (خواب دوگانه) ……………………………291-7-2- خواب ثانويه ……………………………………………………………………………………………………….301-7-2-1- خواب دمايي ………………………………………………………………………………………..301-7-2-2- خواب شرايط محيطي …………………………………………………………………………….311-8- کنترل خواب و جوانه زني ………………………………………………………………………………………………….311-9- بنيه گياهچه ……………………………………………………………………………………………………………………..321-10- گلدهي …………………………………………………………………………………………………………………………341-11- مطالعات کشت بافتي مرتبط با عصاره دودي …………………………………………………………………………351-12- اثر متقابل دود و هورمونهاي گياهي …………………………………………………………………………………..371-13- اثرات اللوپاتي دود گياهي به صورت آئروسل روي جوانهزني …………………………………………………39فصل دوم (مواد و روشها) ……………………………………………………………………………………….432-1- مواد گياهي مورد استفاده در آزمايش استحصال دود گياهي…………………………………………………………..432-2- روش اجراي آزمايش ……………………………………………………………………………………………………………432-2-1- آزمايش عصاره دودي ………………………………………………………………………………………….432-2-1-1- روش اجراي مراحل جوانهزني…………………………………………………………………..442-2-1-2- روش اجراي مراحل اندازهگيري صفات رشدي …………………………………………..452-2-2- آزمايش دود آئروسل …………………………………………………………………………………………..452-3- نمونه برداري‌ها و صفات مورد مطالعه ………………………………………………………………………………………..462-3-1- صفات مربوط به جوانهزني …………………………………………………………………………………….462-3-2- صفات مربوط به شاخصهاي رشدي ………………………………………………………………………..472-3-3- صفات مربوط به خصوصيات زراعي …………………………………………………………………………48فصل سوم (نتايج و بحث) …………………………………………………………………………………………503-1- عصاره دودي…………………………………………………………………………………………………………….503-1-1- صفات مربوط به جوانهزني…………………………………………………………………………………503-1-1-1- سرعت جوانهزني…………………………………………………………………………………….503-1-1-1-1- توت روباهي…… ………………………………………………………………………..503-1-1-1-2- اکيناسه ……………………………………………………………………………………..513-1-1-1-3- بابونه ………………………………………………………………………………………..523-1-1-2- درصد جوانهزني…………………………………………………………………………………….553-1-1-2-1- توت روباهي…… ………………………………………………………………………..553-1-1-2-2- اکيناسه ……………………………………………………………………………………..563-1-1-2-3- بابونه ………………………………………………………………………………………..563-1-1-3- طول ساقهچه ………………………………………………………………………………………….573-1-1-3-1- توت روباهي…… ………………………………………………………………………..573-1-1-3-2- اکيناسه ……………………………………………………………………………………..583-1-1-3-3- بابونه ………………………………………………………………………………………..583-1-1-4- طول ريشهچه ………………………………………………………………………………………….603-1-1-4-1- توت روباهي…… ………………………………………………………………………..603-1-1-4-2- اکيناسه ……………………………………………………………………………………..613-1-1-4-3- بابونه ………………………………………………………………………………………..613-1-1-5- وزن تر گياهچه …………………………………………………………………………………….633-1-1-5-1- توت روباهي…… ………………………………………………………………………..633-1-1-5-2- اکيناسه ……………………………………………………………………………………..633-1-1-5-3- بابونه ………………………………………………………………………………………..643-1-1-6- بنيه گياهچه ……………………………………………………………………………………………643-1-1-6-1- توت روباهي…… ………………………………………………………………………..643-1-1-6-2- اکيناسه ……………………………………………………………………………………..653-1-1-6-3- بابونه ………………………………………………………………………………………..653-1-1-7- نسبت ريشهچه به ساقهچه………………………………………………………………………….663-1-1-7-1- توت روباهي…… ………………………………………………………………………..663-1-1-7-2- اکيناسه ……………………………………………………………………………………..673-1-1-7-3- بابونه ………………………………………………………………………………………..683-1-2- صفات رشدي …………………………………………………………………………………………………683-1-2-1- ارتفاع گياه ……………………………………………………………………………………………683-1-2-1-1- توت روباهي…… ………………………………………………………………………..683-1-2-1-2- اکيناسه ……………………………………………………………………………………..693-1-2-1-3- بابونه ………………………………………………………………………………………..703-1-2-2- طول ريشه ……………………………………………………………………………………………..733-1-2-2-1- توت روباهي…… ………………………………………………………………………..733-1-2-2-2- اکيناسه …………………………………………………………………………………….743-1-2-2-3- بابونه ……………………………………………………………………………………….743-1-2-3- تعداد شاخههاي جانبي …………………………………………………………………………….753-1-2-3-1- توت روباهي…… ………………………………………………………………………..753-1-2-3-2- بابونه ……………………………………………………………………………………….763-1-2-4- تعداد برگ در بوته …………………………………………………………………………………773-1-2-4-1- توت روباهي…… ………………………………………………………………………..773-1-2-4-2- اکيناسه ……………………………………………………………………………………..783-1-2-5- ماده خشک کل (TDM) ………………………………………………………………………….793-1-2-5-1- توت روباهي…… ………………………………………………………………………..793-1-2-5-2- اکيناسه ……………………………………………………………………………………..803-1-2-5-3- بابونه ………………………………………………………………………………………..823-1-2-6- سطح برگ ……………………………………………………………………………………………833-1-2-6-1- اکيناسه …………………………………………………………………………………….833-1-2-7- صفات مربوط به گلدهي بابونه ………………………………………………………………….843-1-2-7-1- تاريخ گلدهي ……………………………………………………………………………843-1-2-7-2- تعداد گل در بوته ……………………………………………………………………….863-1-2-7-3- قطر گل ……………………………………………………………………………………873-1-2-7-4- وزن خشک گل ………………………………………………………………………..883-2- دود آئروسل…………………………………………………………………………………………………………….893-2-1- صفات مربوط به جوانهزني………………………………………………………………………………..893-2-1-1- توت روباهي…… …………………………………………………………………………..893-2-1-2- اکيناسه ……………………………………………………………………………………….913-2-1-3- بابونه ………………………………………………………………………………………….923-2-1- صفات رشدي ………………………………………………………………………………………………..943-2-1-1- توت روباهي…… …………………………………………………………………………..943-2-1-2- اکيناسه ………………………………………………………………………………………..953-2-1-3- بابونه …………………………………………………………………………………………..96نتيجهگيري کلي…………………………………………………………………………………………………………………………….99پيشنهادات ………………………………………………………………………………………………………………………………….100فصل چهارم (فهرست منابع) …………………………………………………………………………………….101
جدول 3-1- نتايج تجزيه واريانس صفات جوانهزني بذور توت روباهي (ميانگين مربعات)……………………………………….50جدول 3-2: نتايج تجزيه واريانس آزمايش تأثير عصاره دودي بر صفات جوانهزني بذور گياه اکيناسه (ميانگين مربعات)…52جدول 3-3: نتايج تجزيه واريانس آزمايش تأثير عصاره دودي بر صفات جوانهزني بذور گياه بابونه (ميانگين مربعات)……53جدول 3-4: تجزيه واريانس صفات رشدي گياه توت روباهي متأثر از غلظتهاي مختلف عصاره دودي (ميانگين مربعات).68جدول 3-5: نتايج تجزيه واريانس آزمايش تأثير عصاره دودي بر صفات رشدي گياه اکيناسه (ميانگين مربعات)……………70جدول 3-6 : نتايج تجزيه واريانس صفات رشدي گياه بابونه متأثر از عصاره دودي (ميانگين مربعات)………………………….70جدول 3-7: تجزيه واريانس صفات جوانهزني بذور گياه توت روباهي متأثر از کاربرد دود آئروسل (ميانگين مربعات)……90جدول 3-8 مقايسه ميانگين آزمايش تأثير دود آئروسل بر صفات جوانهزني بذور گياه توت روباهي…………………91جدول 3-9: نتايج تجزيه واريانس آزمايش تأثير دود آئروسل بر صفات جوانهزني گياه اکيناسه (ميانگين مربعات)…………91جدول 3-10: مقايسه ميانگين آزمايش تأثير دود آئروسل بر صفات جوانهزني بذور گياه اکيناسه…………………….92جدول 3-11: نتايج تجزيه واريانس صفات جوانهزني گياه بابونه متأثر از دود آئروسل (ميانگين مربعات)……………………..93جدول 3-12: مقايسه ميانگينهاي آزمايش تأثير دود آئروسل بر صفات جوانهزني گياه بابونه…………………………………….94جدول 3-13: نتايج تجزيه واريانس آزمايش تأثير دود آئروسل بر صفات رشدي گياه توت روباهي (ميانگين مربعات)…..94جدول 3-14: مقايسه ميانگين آزمايش تأثير دود آئروسل بر صفات رشدي گياه توت روباهي……………………………………95جدول 3-15: نتايج تجزيه واريانس آزمايش تأثير دود آئروسل بر صفات رشدي گياه اکيناسه (ميانگين مربعات).96جدول 3-16: مقايسه ميانگين آزمايش تأثير دود آئروسل بر صفات رشدي بذور گياه اکيناسه……………………….96جدول 3-17: نتايج تجزيه واريانس صفات رشدي گياه بابونه تحت تأثير تيمار دود آئروسل (ميانگين مربعات)….96جدول 3-18: مقايسه ميانگينهاي آزمايش تأثير دود آئروسل بر صفات رشدي گياه بابونه……………………………….98
شکل 3-1: اثر غلظتهاي مختلف عصاره دودي بر سرعت جوانهزني بذور سه گياه توت روباهي، بابونه و اکيناسه……….51شکل 3-2: اثر غلظتهاي مختلف عصاره دودي بر درصد جوانهزني بذور سه گياه توت روباهي، بابونه و اکيناسه…………56شکل 3-3: اثر غلظتهاي مختلف عصاره دودي بر طول ساقهچه سه گياه توت روباهي، بابونه و اکيناسه………….58شکل 3-4: اثر غلظتهاي مختلف عصاره دودي بر طول ريشهچه سه گياه توت روباهي، بابونه و اکيناسه…………61شکل 3-5: اثر غلظتهاي مختلف عصاره دودي بر وزن تر گياهچه توت روباهي، بابونه و اکيناسه…………………63شکل 3-6: اثر غلظتهاي مختلف عصاره دودي بر بنيه گياهچه توت روباهي، بابونه و اکيناسه……………………..65شکل 3-7: اثر غلظتهاي مختلف عصاره دودي بر نسبت ريشهچه به ساقهچه سه گياه توت روباهي، بابونه و اکيناسه……..67شکل 3-8: اثر غلظتهاي مختلف عصاره دودي بر ارتفاع سه گياه توت روباهي، بابونه و اکيناسه…………………69شکل 3-9: اثر غلظتهاي مختلف عصاره دودي بر طول ريشهچه گياه توت روباهي، بابونه و اکيناسه…………….73شکل 3-10: اثر غلظتهاي مختلف عصاره دودي بر تعداد شاخههاي جانبي در بوته در دوگياه توت روباهي و بابونه…….76شکل 3-11: اثر غلظتهاي مختلف عصاره دودي بر تعداد برگ در بوته دوگياه توت روباهي و اکيناسه………..78شکل 3-12: اثر غلظتهاي مختلف عصاره دودي بر روند تغييرات تجمع ماده خشک در گياه توت روباهي……80شکل 3-13: اثر غلظتهاي مختلف عصاره دودي بر روند تغييرات تجمع ماده خشک در گياه اکيناسه…………..81شکل 3-14: اثر غلظتهاي مختلف عصاره دودي بر ماده خشک کل در گياه بابونه……………………………………82شکل 3-15: اثر غلظتهاي مختلف عصاره دودي بر روند تغييرات سطح برگ در گياه اکيناسه…………………….84شکل 3-16: اثر غلظتهاي مختلف عصاره دودي بر طول دوره کاشت تا گلدهي (روز) در گياه بابونه…………..86شکل 3-17: اثر غلظتهاي مختلف عصاره دودي بر تعداد گل در گياه بابونه……………………………………………87شکل 3-18: اثر غلظتهاي مختلف عصاره دودي بر قطر گل در گياه بابونه……………………………………………..88شکل 3-19: اثر غلظتهاي مختلف عصاره دودي بر وزن خشک گل در گياه بابونه…………………………………..89
مقدمه
مقدمه
با پيشرفت علم شيمي، صنعت دارو سازي نيز پيشرفت کرده است و هر روز شاهد عرضه داروهاي شيميايي جديد به بازار هستيم. اين داروهاي شيميايي اگر چه ممکن است اثر قويتري داشته باشند و نسبت به داروهاي گياهي سريع تر تأثير کنند، ولي عوارض جانبي آنها در مقايسه با داروهاي گياهي بسيار بيشتر است و ممکن است بيمار به بيماري هاي جديدي دچار گردد. بنابراين به منظور حفظ سلامتي، گرايش متخصصان، داروسازان و بيماران به استفاده از گياهان داروئي به طور روزافزون در حال افزايش است.
با افزايش تقاضا براي داروهاي گياهي و با توجه به موقعيت خاص آب و هوائي کشور ايران به دليل دارا بودن بسياري از گونههاي گياهي و همچنين با توجه به سابقه ديرينه ما در طب سنتي و استفاده از گياهان داروئي، توسعه تکنيکهاي لازم براي کشت وکار اين گياهان با حداقل هزينه از اهميت بالايي برخوردار است. کشت موفق گياهان دارويي به ميزان زيادي به قابليت جوانه زني موفق بذور آنها وابسته است.
خصوصيات ژنتيكي، خواب بذر، قوه ناميه، قدرت جوانه زني، بنيه يا قدرت بذر، ميزان رطوبت بذر و عمر بذر از ويژگيهاي مهم کيفيت بذر به شمار ميروند. اما قدرت جوانه زني و بنيه بذر نسبت به ساير ويژگيها براي زارع از اهميت بيشتري برخوردار است. جوانه زني، طبق تعريف انجمن متخصصين رسمي تجزيه بذر(AOSA)1 عبارت است از توانايي بذر جهت توليد يك گياه طبيعي در شرايط مساعد ( گنزالز2 و همکاران، 2008 ). بذر اغلب گونه هاي دارويي به جهت سازگاري اكولوژيكي با شرايط محيطي داراي انواع خواب مي باشند، که اين امر از مهم ترين موانع زراعت گياهان دارويي به صورت تجاري است. بنابراين تهيه اطلاعاتي در زمينه خصوصيات مرتبط با کيفيت بذر گونه هاي دارويي، در توليد و پرورش اين گياهان و استقرار آنها در مزرعه جهت دستيابي به عملكرد مناسب و با کيفيت مطلوب، حائز اهميت است.
بابونه
نام علمي: Matricaria chamomilla
بابونه متعلق به خانواده مرکبان يا گل مينا است. گياهي است يکساله، که ارتفاع آن به 60 سانتيمتر ميرسد. ساقه آن مستقيم و منشعب است. برگها دو تا سه شانهاي، بخشهاي انتهايي آن سوزني شکل و کم و بيش بي کرک هستند. قطر کاپيتول که به ساقه نازکي متصل است، 1 تا 5/1 سانتيمتر است و يک رديف گلهاي زبانه دار سفيد رنگ دارد. در مرکز آن گلهاي لولهاي متعدد و زرد رنگ بر روي يک نهنج مخروطي کاملاً مشخص قرار گرفته اند. زمان گل دادن ارديبهشت تا شهريور ماه است (فلوگ3، 1364).
اندامهاي مورد استفاده: گلهاي خشک شده و به ندرت شاخ و برگ همراه با گل.
زيستگاه گردآوري: در کشور ما ايران و در مزارع و زمينهاي باير جنوب اروپا بسيار فراوان است و به عنوان يک گياه زينتي کاشته ميشود. اين گياه، بومي انگلستان و ويلز است و به طور محلي در ويلز و انگلستان کاشته شده و يا در زمينهاي باير مي رويد. گاهي با کاشت دانههاي آن در اواخر پاييز و يا در اوايل بهار کاشته مي شود. گياه را هنگامي که کاپيتول آن کاملاً باز شده است، ميچينند و در سايه، در گرماي کمتر از 35 درجه سانتيگراد خشک مي کنند. کشت تجارتي آن فقط هنگامي که نيروي کار ارزان، در دسترس است از نظر اقتصادي امکان پذير است.
ترکيبات و اثر: اسانس فرار، موسيلاژ و يک ماده ضد اسپاسم.
مصرف :
از راه خوراکي معمولاً به شکل تيزان به کار مي رود (يک قاشق غذاخوري از گياه را دريک ليتر آب سرد ريخته و حرارت نميدهند). براي اختلالات معدي همراه با درد، ديرهضمي، اسهال، تهوع و به ندرت براي التهاب مجاري ادرار و قاعدگي دردناک مصرف مي شود. دم کرده آن به شکل کمپرس مصرف مي شود. ميتوان گردگياه را بر روي زخمهاي ديرالتيام پذير، حساسيتهاي پوستي و عفونتهايي نظير جوش، کرک و تبخال پاشيد. همچنين براي بواسير و التهابهاي دهان، گلو و چشمها مصرف ميشود (فلوگ،1364).
بابونه يکي از گياهان علفي است که خواص دارويي ارزشمندي دارد. در کشورهاي غربي به خصوص در اروپا از جمله کشور آلمان مصرف آن بسيار متداول است. بابونه را در بستههاي زيبا و جذاب به عنوان چاي بابونه مورد استفاده قرار ميدهند. مصرف گل بابونه به صورت جوشانده و دمکرده براي برطرف کردن بسياري از ناراحتيها توصيه ميشود. شامپوي بابونه به شرطي که از کيفيت مطلوب برخوردار باشد براي تقويت موي سر و جلوگيري از ريزش آن استفاده ميشود. بابونه، اشتها آور و برطرف کننده ناراحتيهاي گوارشي است. مصرف دمکرده بابونه جهت رفع تب، ناراحتيهاي عصبي، نفخ معده، دلدرد و ساير ناراحتيهاي گوارشي توصيه شده است. دمکرده گل بابونه به عنوان داروي کاهش دهنده فشار خون و اوره خون، ضدعفوني کننده، ضدآماس و در بهبود ناراحتيهاي پوستي مؤثر است. ضماد گل بابونه براي پيچخوردگي مچ دست و پا استفاده مي شود. گل بابونه براي بانواني که اختلالات قاعدگي دارند و همچنين براي بانوان باردار جهت جلوگيري از استفراغهاي دوره حاملگي مؤثر است. بخور گل بابونه براي رفع درد گوش توصيه شده است (کيانمهر، 1387).
اکيناسه (سرخارگل)
نام علمي: Echinacea purpurea

خصوصيات: گياهي است چند ساله که ارتفاع آن 120-60 سانتيمتر است. اين گياه از يک ساقه عمودي، برگهاي تخممرغي شکل و نيزه اي زبر و دندانه دار برخوردار است. ريشه آن افشان بوده و گلهاي آن به رنگ بنفش و مخروطي شکل مي باشند که در تابستان و اوايل پاييز ظاهر ميشوند.
اقليم مورد نياز گياه: اين گياه بومي شرق، مرکز و غرب آمريکا است. به هواي آفتابي نياز دارد و به خشکي و سرما نيز مقاوم است.
تکثير اين گياه از طريق بذر ميباشد و وزن هزاردانه آن حدود 5/3 گرم است. مقدار بذر مورد نياز جهت توليد نشاء براي يک هکتار زمين، حدود يک کيلوگرم ميباشد. فواصل کاشت اين گياه، در حدود 60-40*30-20 سانتي متر و سيستم کاشت و آبياري نيز به صورت رديفي است.
دور آبياري: اين گياه، نسبتاً به خشکي مقاوم است، ولي براي عملکرد خوب نياز به آبياري منظم دارد.
نيازهاي غذايي اصلي: به کودهاي شيميايي زياد نيازي ندارد و استفاده زياد از کودهاي نيتروژن موجب ضعيف شدن سيستم ريشهاي ميشود. کاربرد نيتروژن به ميزان 200-100 کيلوگرم در هکتار، فسفر به ميزان 120-100 کيلوگرم در هکتار و پتاس به ميزان 250-200 کيلوگرم در هکتار کافي است.
روش کاشت : کاشت مستقيم در زمين اصلي و کاشت خزانهاي.
زمان مناسب براي کاشت در خزانه: بسته به شرايط منطقه از اوايل تا اواخر بهمن ماه کاشت ميگردد.
تيمارهاي مورد نياز جهت برطرف کردن دوره خواب بذر: بدون هر گونه تيماري جوانه مي زند. اما سرمادهي به مدت 4-1 هفته در ماسه مرطوب در دماي 5-0 درجه سانتيگراد درصد جوانه زني را افزايش مي دهد.
طول مدت جوانه زني بذر، 15-10 روز و مدت زمان لازم جهت انتقال نشاء از خزانه به زمين اصلي، 70-50 روز است. بافت خاک مناسب براي رشد اين گياه، شني لومي با زهکشي و هوادهي مناسب و pH مطلوب آن حدود 7 است.
اندامهاي مورد استفاده: به ترتيب اهميت، گل و برگ ها هستند.
زمان برداشت :
1- برداشت ريشه:در پاييز سال دوم، هنگامي که اندام هوايي گياه خشک و قهوه اي شد، بايد برداشت انجام گيرد و معمولاً از ماشينهاي برداشت سيبزميني براي اين کار استفاده ميشود.
2- برداشت برگ: بايد در تابستان و درست قبل از باز شدن کامل گلها، برداشت شود و سپس در محلي که کاملاً سايه و دور از نور آفتاب است، خشک گردد.
عمليات پس از برداشت: جدا کردن ساقه هاي باقي مانده از ريشه و سپس شستن ريشه ها قبل از خشک کردن آنها از مهمترين عمليات پس از برداشت به شمار ميروند. خشک کردن بايد در دماي 45-40 درجه سانتيگراد انجام شود. ميزان رطوبت ريشه پس از خشک شدن بايد حدود 10 درصد و ميزان مواد خارجي آن کمتر از 3 درصد باشد.
دقت هاي لازم در عمليات برداشت: برداشت بايد در هواي آفتابي و خشک انجام شود. قبل از برداشت ريشهها، بايد اندام هوايي گياه از ارتفاع 5 سانتي متري سطح خاک بريده شود، ضمن اينکه رطوبت خاک نيز زياد نباشد.
مراقبتهاي ويژه در زمان داشت: بلافاصله پس از انتقال نشاء، حتماً بايد آبياري انجام گيرد.
عملکرد: عملکرد ريشه خشک به ميزان 2 تا 6 تن در هکتار (بر حسب تراکم کاشت). عملکرد برگ خشک به ميزان 2-1 تن در هکتار و عملکرد کل اندام هوايي به ميزان 10-7 تن در هکتار است.
خواص درماني: مصرف سرخارگل، سبب تقويت سيستم ايمني و بهبود زخمها ميشود و از عفونتهاي دستگاه تنفسي فوقاني و سرماخوردگي پيشگيري ميکند (يزداني و همکاران، 1383).

توت روباهي
نام علمي: Sanguisorba minor.L
توت روباهي، گياهي چندساله است که تا ارتفاع 1 متر، رشد نموده و داراي برگهاي مرکب و گرد است. ساقه هاي گل دهنده باريک و منشعب مي باشند. اين گياه به سالاد، پنير و کرههاي گياهي افزوده ميشود. علاوه بر اين، داراي مصارف دارويي است. گونه ديگري بنام S.anistroides نيز وجود دارد که ازآن، بعنوان دارويي براي درمان ديابت استفاده ميشود.
منشاء آن، اروپا و آسيا (S.officinalis)، يا مرکز و جنوب اروپا (S.minor) ميباشد. بيشتر، ريشه خشک و گاهي قسمت هاي هوايي خشک شده، مورد استفاده قرار ميگيرد.
موارد استفاده و خواص: ريشههاي توت روباهي بعنوان داروي مؤثر براي درمان اسهال و داروي بواسير شناخته شدهاند. اين گياه براي درمان التهاب هاي داراي خونريزي در روده بزرگ و خونريزي رحم استفاده ميشود. همچنين، بصورت موضعي براي درمان بواسير، ناراحتيهاي مختلف پوستي ( مانند زخم ها، سوختگي ها و اگزما ) و التهاب هاي مخاطي ( بصورت محلول هاي غرغره يا مواد موجود در خمير دندان ) بکار مي رود.
در اروپا و چين، بيشترين استفاده طبي از اين گياه، به عنوان بند آورنده خون است و به همين دليل، بخش اول نام علمي آن به معني جذب کننده خون مي باشد.
عصاره هاي اين گياه معمولاً در تهيه مرهمها و محلولهاي شستشو بکار ميرود و بصورت استعمال موضعي مورد استفاده قرار ميگيرد (جعفر نيا و همکاران، 1387).

فصل اول بررسي منابع
بررسي منابع
نخست به دليل اينکه برخي از محققان و دانشمندان (براون4 و همکاران، 1997: استادن5، 2000: جاين6 و استادن، 2007: قبرهيوت7 و همکاران، 2008) بر اين باورند که تيمار دود ميتواند در زمره و مقوله پرايمينگ به شمار آيد، اين فصل را با توضيحي از پرايمينگ آغاز ميکنيم.
1-1- پرايمينگ8
جوانهزني، يک پديده پيچيده و پويا است و شامل تغييرات فيزيولوژيکي و بيوشيميايي است که به فعال شدن جنين منجر ميشود (بيولي و بلک9، 1985). وقوع چندين فرآيند متابوليكي همزمان كه در مرحله جوانهزني بذر صورت ميگيرد، مطالعه و بررسي حوادث مرتبط با آغاز فرآيند جوانهزني را دشوار مينمايد. در توليد گياهان زراعي موفق، مدت زمان کاشت بذر تا مرحلهاي که گياهچه استقرار کامل پيدا کند، از اهميت بالايي برخوردار است. زيرا اين دوره، تاثيرات زيادي بر رشد گياه، عملکرد نهايي و کيفيت بذور، پس از برداشت خواهد داشت (وار و فلوز10، 1985).
تعاريف مختلفي براي جوانهزني ارائه شده است، از نظر متخصصان فيزيولوژي، خروج ريشهچه از پوسته بذر، جوانهزني محسوب ميشود. از نظر آناليزگران بذر، ظهور و توسعه ساختارهاي ضروري از جنين را جوانهزني تعريف کردهاند که نشان دهنده توانمندي بذر در توليد يک گياه طبيعي در شرايط مطلوب ميباشد (AOSA،200011). در طي جوانهزني بذر ممکن است محيط خاک اطراف بذر براي جوانهزني و رشد سريع گياهچه مناسب نباشد. تنشهاي زنده وغير زنده مانند درجه حرارتهاي بالا و پايين، خشکي يا غرقابي بودن، شوري، حشرات و عوامل بيماريزا ميتوانند سرعت، درصد جوانهزني و رشد گياهچه را کاهش دهند يا به طور کامل از جوانهزني بذر و ظهور گياهچه، جلوگيري نمايند (اشرف و فولاد12، 2005).
جوانهزني سريع بذر و رويش يكنواخت در زمين براي به دست آوردن محصولي خوب، در شرايط تنش و غيرتنش ضروري است. جوانهزني و رويش آهسته و يا پراكنده، معمولاً به پيدايش بوتههاي كمتر و كوچكتر منجر ميشود كه نسبت به تنشهاي زيستي و غير زيستي محيطي آسيب پذيرتر هستند. رويش ديرهنگام ممكن است موجب خرابي بستر بذر و افزايش تراكم خاك گردد كه سبب استقرار ضعيف گياه ميگردد. به طور كلي جوانهزني بذر سه مرحله دارد:
فاز اول، فرآيند جذب آب است كه در آن، آب توسط بذر جذب ميشود ولي فعاليت متابوليكي اندكي صورت ميگيرد.
فاز دوم، فاز تأخيري است كه در آن آب،به کندي جذب ميشود، اما فعاليت متابوليكي گستردهاي صورت ميگيرد.
فاز سوم، كه در آن افزايش محتواي آب با پيدايش و رشد ريشهچه همراه است.
جذب آب به صورت كنترل شده در بذر كه پس از آن نيز آبگيري انجام ميشود به هيدروپرايمينگ بذر معروف است و اين گونه بذرها در شرايط تنش، جوانهزني بهتري نسبت به بذرهاي تيمار نشده دارند و رشد گياهچه اوليه در آنها بيشتر است. در دو دهه اخير پرايمينگ بذر يكي از معمولترين روشها براي افزايش ميزان و يكنواختي جوانهزني و رويش در بسياري از گياهان زراعي مهم شده است.
در جريان پرايمينگ، معمولاً بذرها در معرض پتانسيل آب خارجي قرار ميگيرند، مقدار اين آب آنقدر اندك است كه مانع از جوانهزني ميشود، اما امكان وقوع يك سري فرآيندهاي فيزيولوژيك و بيوشيميايي پيش از جوانهزني را فراهم ميآورد. هنگامي كه بذر پرايم شده در محيط مناسب جوانهزني قرار ميگيرد، سريعتر از بذرهاي پرايم نشده جوانه ميزند. ايده پرايمينگ بذور کار جديدي نيست. بنظر ميرسد اين کار هزاران سال قبل با قرار دادن بذر درون آب، در مدت زمانهاي مختلف قبل از کشت صورت ميگرفته است. اين کار باعث جذب راحت آب، شسته شدن مواد بازدارنده و آغاز مراحل اوليه جوانهزني شده است.
پيشنهاد استفاده از پرايمينگ بذر براي تحمل گياه به تنشهاي محيطي به ويژه شوري، خشکي و درجه حرارتهاي نامناسب با انواع محلولهاي اسمزي قبل از کاشت توسط استروگونو13 (1964) ارائه شد. وي پي برده بود که جذب کنترل شده آب توسط بذر باعث بهبود جوانهزني و رشد سريع گياهچه تحت هر دو شرايط تنش و غيرتنش ميشود و به دنبال آن، باعث افزايش عملکرد نسبت به بذر پرايم نشده ميگردد.
اولين کار منتشر شده درباره پرايمينگ، اوايل دهه 1973 توسط هديکر14 و همکاران صورت گرفته است که آنها بذور را در لايههاي کاغذي مرطوب شده با پلياتيلن قرار دادند. بعد از آن روشهايي با قرار دادن بذور در محلول پلياتيلن گلايکول همراه با هوادهي توسط داربي و سالتر15 (1976) گزارش شد. در روشهاي مشابه، محلول نمکهاي غيرآلي براي ايجاد پتانسيلهاي اسمزي به کار رفت. در واقع وقتي که بذور در پلياتيلن و محلولهاي نمکي با غلظت مناسب قرار ميگيرند، نميتوانند آب را به راحتي جذب کنند (جذب آب کنترل شده). روشهاي مختلف داراي محاسن و معايبي هستند و تاثير آنها بر گياهان زراعي مختلف، يكسان نيست. همچنين تأثير روشهاي پرايمينگ از گونهاي به گونه ديگر و از مرحلهاي از رشد گياه به مرحله ديگر، متفاوت است.
بهطور كلي، تيمارهاي شيميايي، بيشتر مورد استفاده قرار ميگيرند و موثرتر از تيمارهاي بيولوژيك هستند زيرا فرمولاسيون و استانداردهاي تيمار به خوبي در آنها رعايت شده است. اما برخي از تيمارهاي بيولوژيكي همراه با تيمارهاي پرايمينگ فيزيكي و شيميايي، مورد استفاده قرار ميگيرند تا جوانهزني و رويش گياهچه را تحت شرايط تنشي و غيرتنشي افزايش دهند.
در اثر اعمال تيمارهاي پرايمينگ، فعاليتهاي متابوليکي جوانهزني تحريک ميشود و بهبود سرعت جوانهزني، يکنواختي رويش بوتهها، جوانهزني تحت شرايط متنوع محيطي و بهبود بنيه و رشد گياهچه را سبب ميشود (آنونيموس16، 2004). پرايمينگ ميتواند موجب تقويت قابل ملاحظه بذرهاي خشك گردد (هيدکر و کولبر17، 1978) كه نتيجه آغاز فرآيندهاي متابوليكياي ميباشد كه در جريان جذب آب به طور نرمال صورت ميگيرد و با خشك شدن در مرحله بعد، تثبيت شده است (هانسون18، 1973). در بذر نخودفرنگي19، پرايمينگ مانع از برخي آسيبهاي كروموزومي ناشي از پيري ميشود (سيويرتيپ و درادو20، 1995). همچنين تحقيقات نشان داده است كه پرايمينگ سبب القاي سنتز DNA هسته در سلولهاي كلاهك ريشهچه گوجهفرنگي (ليو21 و همکاران، 1997) و چندين گونه گياهي ديگر از جمله فلفل22 (لانتري23 و همکاران، 1993)، ذرت24 (گارسيا25 و همکاران، 1995) و ترهفرنگي ميگردد (اشرف و براي26، 1993).
1-2- فيزيولوژي پرايمينگ
پرايم شدن از طريق آغاز رويدادهاي اوليه جوانهزني بدون وقوع تقسيم سلولي در بذر، بهبود كيفيت جوانهزني بذور را سبب ميشود که ميتواند شامل کاهش مواد بازدارنده، شکسته شدن مواد ذخيرهاي، افزايش تدريجي آنزيمهاي ضروري براي هضم اندوسپرم و غيره باشد. اسموپرايمينگ بذور گوجهفرنگي از طريق افزايش فعاليت آنزيم اندوبتاماناناز، باعث کاهش محدوديت مکانيکي جوانهزني ميگردد (اشرف و فولاد، 2005). اسموپرايمينگ بذور ذرت شيرين سبب افزايش پروتئين، افزايش فعاليت آنزيم آلدولاز27، ايزوسيتراتلياز28 و گلوکز6- فسفات دهيدروژناز ميگردد (اسميت و کاب29، 1991). در بسياري از گونههاي گياهي، پرايمينگ باعث افزايش پليپپتيدهاي بذر، نظير آلفا و بتاتوبولينها در بذر شده است (دي کاسترو30 وهمکاران، 2000). همچنين فو31 و همکاران (1998)، در بادام زميني افزايش فعاليت آنزيم ايزوسيتراتلياز را گزارش کردند که عامل به حرکت درآوردن ذخاير چربي است.
پرايمينگ با حذف راديکالهاي آزاد اکسيژن که باعث تنشهاي اکسيداتيو ميشود، جوانهزني بهتر را سبب ميگردد (جي32 و همکاران، 2002). دي کاسترو و ژنگ33 (1995)، گزارش کردند که پرايمينگ بذور، روي سيکل سلولي تاثير گذار است. پروتئينهاي شوک حرارتي (HSPs)، در حين تيمار پرايمينگ توسط محلول پلياتيلنگلايکول، افزايش پيدا ميکنند. در حالي که در هيدروپرايمينگ به مدت يک روز و به دنبال آن خشک کردن خفيف، پروتئينهاي شوک حرارتي (HSPs) به سرعت کاهش مييابد. در حين هيدروپرايمينگ، فعاليتهاي کاتالازي افزايش پيدا ميکند. افزايش فعاليتهاي کاتالازي ممکن است تنشهاي اکسيداتيو در حين جوانهزني را کاهش دهد.
1-3- عوامل موثر بر پرايم کردن بذور
محيطي كه بذور در طي پرايم شدن در آن قرار ميگيرند، ميتواند در ميزان موفقيت پرايم شدن موثر باشد. مهمترين عوامل محيطي عبارتند از: اكسيژن، نور و دما.
ازبينگول34 و همكاران (1999) دريافتند كه اسموپرايمينگ بذور گوجهفرنگي وقتي بهترين نتيجه را ميدهد كه غلظت اكسيژن در محلول، بيش از 10 درصد است، در حاليکه ولبام و برادفورد35 (1991) گزارش كردند كه هيدروپرايمينگ بذور خربزه با غلظت بالاي اكسيژن (بيش از 50 درصد) در مقايسه با هيدروپرايمينگ با غلظت معمولي محيطي (حدود 21 درصد) سبب كاهش جوانهزني ميشود. در مورد بذوري كه در زمان جوانهزني نياز به نور دارند لازم است در طول پرايم كردن، تحت تابش نور نيز قرار بگيرند، تا خواب آنها به حداقل برسد (مك دونالد36، 2000).
دماهاي پايين (مثلا 15 درجه سانتيگراد) در طي پرايم كردن ميتواند افزايش كارآيي جوانهزني بذور را سبب گردد (برادفورد، 1986). علت اين امر، ممكن است به تأخير افتادن فرآيندهاي فيزيولوژيكي جوانهزني باشد. همچنين دماهاي پايين در طي پرايم شدن ميتواند احتمال آلودگي ميكروبي را نيز كاهش دهد.
كيفيت بذر مصرفي يا بنيه آن بر ميزان موفقيت پرايم كردن موثر است. ميزان رسيدگي و بلوغ بذر نيز ميتواند بر نتيجه موفقيت در پرايم شدن تاثير بگذارد. ولبام و برادفورد (1991)، گزارش كردند كه بذور خربزه در 40 روز پس از گردهافشاني نسبت به اسموپرايمينگ واكنش پذيرتر از بذوري هستند كه 60 روز پس از گردهافشاني برداشت ميشوند.
خشك كردن بذور به دنبال پرايم شدن ميتواند با استفاده از نمكهاي اشباع و در معرض هواي ساكن يا دمنده، انجام گيرد. با استفاده از نمكهاي اشباع ميتوان فضاي اطراف بذر را در رطوبت نسبي كنترل شدهاي تنظيم كرد تا ميزان رطوبت بذر از طريق رسيدن به تعادل با رطوبت محيط خود به حد موردنظر كه معمولا 10 درصد است برسد. معمولا اين كار در



قیمت: تومان


پاسخ دهید